Cháy nhà ống, nhà phố nhiều tầng: nếu cầu thang còn đi được và lửa không ở phía dưới, hãy thoát xuống và ra ngoài ngay, cúi thấp, đóng cửa sau lưng, rồi gọi 114. Chỉ khi cầu thang đã đầy khói hoặc lửa chặn ở tầng trệt mới chuyển sang phương án thứ hai: ra ban công, sân thượng thông thoáng hoặc sang nhà bên, đóng kín cửa ngăn khói và báo vị trí chờ cứu. Đi lên chỉ có nghĩa khi phía trên có đường ra thật, không phải một căn phòng kín.
Vì sao nhà ống là kiểu nhà khó thoát
Nhà ống Việt Nam có hình dáng rất quen: mặt tiền hẹp 3–5 m, sâu hàng chục mét, cao ba bốn tầng hoặc hơn. Tầng trệt thường làm cửa hàng, chỗ để xe máy, kho hàng. Mặt trước là cửa cuốn, cửa sổ các tầng trên lắp lồng sắt. Cả nhà dùng chung một cầu thang chạy suốt từ trệt lên tum.
Chính cầu thang ấy là điểm yếu. Đám cháy ở tầng trệt — từ xe máy, tủ điện, ổ cắm, hàng hoá chất đống — đẩy khói nóng vào lồng cầu thang. Khói bốc lên như trong ống khói, lấp đầy các tầng trên chỉ trong vài phút. Người ở tầng ba, tầng bốn tỉnh dậy thì đường xuống đã đen đặc, còn cửa ra duy nhất lại nằm ngay cạnh chỗ đang cháy.
Nói cách khác: với nhà ống, câu hỏi "lên hay xuống" thật ra là câu hỏi "nhà mình có lối ra thứ hai hay không". Nếu chỉ có một lối, mọi phương án dự phòng đều yếu.
Quyết định trong vài giây: bảng tình huống
| Bạn thấy gì | Nên làm | Không nên |
|---|---|---|
| Khói ít, cầu thang thấy rõ, lửa ở tầng trên hoặc chưa rõ chỗ | Đi xuống ngay, cúi thấp, ra khỏi nhà, gọi 114 | Đi tìm xem cháy ở đâu, gom đồ |
| Khói mỏng trong cầu thang, lửa không nằm trên đường xuống | Che mũi miệng, bám tay vịn, đi xuống nhanh | Đứng chờ khói tan |
| Cầu thang đen đặc khói hoặc có lửa ở tầng trệt | Không lao xuống. Vào phòng có cửa sổ hoặc ban công, đóng cửa, chèn khe, gọi 114, ra hiệu | Cố chạy xuyên qua khói |
| Ở tầng trên cùng, cửa lên sân thượng mở được, sân thượng thoáng, sang được nhà bên | Lên sân thượng, đóng cửa tum sau lưng, sang nhà bên hoặc chờ ở chỗ thoáng xa cửa tum | Ở lại trong tầng tum kín |
| Cửa sân thượng khoá, không có chìa | Ở phòng có cửa sổ, ngăn khói, báo vị trí | Dồn lên đứng trước cửa khoá — khói tụ ở đây |
Khi thoát xuống được: làm cho đúng
- Đánh thức mọi người bằng tiếng hô và đập cửa từng phòng. Nhà ống hay có ông bà ở tầng dưới, con cái ở tầng trên — phân công trước ai gọi ai.
- Sờ cửa phòng bằng mu bàn tay trước khi mở ra cầu thang. Cửa nóng thì đừng mở.
- Cúi thấp, tay bám lan can. Cầu thang nhà ống thường dốc, hẹp; ngã ở đây trong khói là rất nguy.
- Không dùng thang máy gia đình, kể cả khi còn điện. Giếng thang hút khói và thang có thể dừng giữa chừng.
- Đóng cửa các phòng sau lưng để khói không lan thêm.
- Mở cửa cuốn bằng tay nếu mất điện. Nhiều cửa cuốn có xích kéo hoặc tay quay, có loại có bình ắc quy dự phòng. Nhà nào cũng nên biết cách mở tay trước khi cần tới.
- Ra hẳn ngoài đường, đứng xa nhà, gọi 114. Nói rõ số nhà, ngõ, có bao nhiêu người còn kẹt, ở tầng mấy.
Khi đường xuống đã bị chặn: phương án thứ hai
Ban công, cửa sổ trông ra đường
Một phòng có cửa sổ hoặc ban công là nơi chờ cứu tốt hơn nhiều so với hành lang. Vào phòng, đóng cửa, nhét khăn hoặc chăn vào khe dưới cửa để chặn khói. Gọi 114, đọc rõ địa chỉ và vị trí phòng. Ra ban công hoặc mở hé cửa sổ để thở và vẫy đèn pin, vẫy vải sáng màu cho người bên dưới thấy. Nếu khói bên ngoài bốc vào qua cửa sổ thì đóng lại.
Sân thượng: chỉ khi nó thật sự là lối ra
Nhiều người theo bản năng chạy lên trên. Điều này chỉ đúng khi cửa lên sân thượng mở được, sân thượng rộng thoáng và có đường sang mái nhà bên cạnh hoặc có chỗ đứng cách xa cửa tum để chờ thang của lính cứu hoả. Nếu tầng tum là phòng kín, cửa lên mái khoá, thì đó là ngõ cụt: khói theo cầu thang dồn lên, tụ đúng ở chỗ ấy. Báo chí đã nhiều lần ghi nhận nạn nhân các vụ cháy nhà phố được tìm thấy ở tầng trên cùng, cạnh cánh cửa không mở được.
Vì vậy: nếu chọn đi lên, phải biết chắc chìa khoá ở đâu, và đóng cửa tum lại sau lưng khi đã ra sân thượng để khói không đuổi theo.
Sang nhà hàng xóm
Nhà phố liền kề nhau là một lợi thế, nếu hai nhà đã bàn trước. Ban công, mái tôn, sân thượng sát nhau có thể thành lối thoát, với điều kiện chỗ đó chịu được người đứng và không phải trèo qua mép cao nguy hiểm. Thoả thuận với hàng xóm từ trước: để chìa khoá cửa sân thượng ở đâu, có ai ở nhà ban đêm.
Có nên nhảy không
Lực lượng cứu hoả khắp nơi đều khuyên không tự nhảy từ trên cao. Từ tầng ba trở lên, cú ngã thường gây chấn thương rất nặng hoặc tử vong. Chờ ở phòng đã chặn khói, có cửa sổ, đang gọi được 114, phần lớn trường hợp an toàn hơn nhảy.
Chỉ ở tầng thấp (tầng hai theo cách gọi ở Việt Nam) và khi khói lửa sắp tràn vào phòng mà không còn cách nào, hướng dẫn của Sở Cứu hoả London mới nói tới việc rời nhà qua cửa sổ: ném chăn, đệm xuống trước để đỡ, trèo ra, bám mép cửa sổ buông thẳng tay cho người hạ thấp hết mức rồi mới thả. Đó là phương án cuối cùng, không phải lối thoát chính.
Còn tự buộc ga trải giường làm dây đu xuống thì đừng xem như một phương án có sẵn. Nút buộc tuột, tay không đủ lực, rơi giữa chừng còn nguy hơn. Nếu nhà muốn có phương tiện thoát qua cửa sổ, hãy dùng loại thang dây thoát hiểm đạt chuẩn và tập thử trước.
Những sai lầm hay gặp trong nhà ống
- Chạy vào nhà vệ sinh trốn, nghĩ có nước là an toàn. Nhà vệ sinh nhà ống thường nhỏ, cửa nhựa, không có cửa sổ ra ngoài; khói vẫn vào và lính cứu hoả khó tìm thấy người.
- Trốn vào gầm giường, trong tủ. Khói không chừa chỗ nào, và người trốn không được ai nhìn thấy.
- Mở toang cửa sổ trong khi cửa phòng đang mở. Gió lùa tạo đường cho khói và lửa đi qua chính căn phòng bạn đang đứng.
- Dập lửa quá lâu. Đám cháy nhỏ vừa bén, có bình chữa cháy trong tầm tay và có đường lui thì có thể dập. Lửa đã lan lên đồ đạc, khói đã dày thì bỏ đi ngay.
- Không biết số nhà, tên ngõ chính xác khi gọi 114, nhất là người thuê trọ hay khách tới chơi.
Việc làm được ngay và tìm hiểu thêm ở đâu
- Đứng ở từng tầng và tự hỏi: nếu cầu thang đen khói, mình ra bằng đâu? Nếu không có câu trả lời, đó là việc phải giải quyết trước tiên.
- Thử mở cửa lên sân thượng và cửa cuốn bằng tay. Chìa khoá treo ở chỗ cố định cạnh cửa, cả nhà đều biết.
- Bàn với nhà bên về lối sang mái, ban công.
- Lắp đầu báo khói ở cầu thang mỗi tầng: với nhà ống, đó là nơi khói đi qua trước tiên.
- Tham khảo khuyến cáo của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH về an toàn cho nhà ở riêng lẻ, nhà ở kết hợp kinh doanh, và hỏi cảnh sát PCCC phường, xã khi muốn cải tạo lối thoát. Quy định về thoát nạn cho nhà và công trình nằm trong QCVN 06:2022/BXD.
Chuyện mở lồng sắt và làm lối thoát thứ hai cho nhà phố có bài riêng trong danh mục này.
Câu hỏi thường gặp
Cháy nhà ống nên chạy lên hay chạy xuống?
Ưu tiên chạy xuống và ra ngoài nếu cầu thang còn đi được. Chỉ khi cầu thang đầy khói hoặc lửa chặn tầng trệt mới chuyển sang phòng có cửa sổ, ban công, hoặc sân thượng thông thoáng có đường sang nhà bên. Đi lên một tầng tum kín, cửa khoá là đi vào ngõ cụt.
Có nên trốn vào nhà vệ sinh khi cháy không?
Không nên. Nhà vệ sinh nhà ống thường nhỏ, không có cửa sổ ra ngoài, khói vẫn lọt vào và lực lượng cứu hộ khó tìm thấy người. Hãy chọn phòng có cửa sổ hoặc ban công, đóng cửa, chặn khe và gọi 114.
Mất điện thì mở cửa cuốn thế nào?
Phần lớn cửa cuốn có xích kéo tay, tay quay hoặc ắc quy dự phòng. Cách mở khác nhau theo loại cửa, nên cả nhà cần thử mở tay một lần khi bình thường, biết chỗ để chìa và điều khiển.
Bị kẹt trên tầng cao có nên nhảy xuống?
Không tự nhảy từ trên cao. Ở lại phòng đã đóng cửa, chặn khói, có cửa sổ, gọi 114 và ra hiệu thường an toàn hơn nhiều. Rời nhà qua cửa sổ chỉ là phương án cùng cực ở tầng thấp.
Gọi 114 cần nói những gì?
Nói địa chỉ chính xác (số nhà, ngõ, đường, phường hoặc xã), cháy ở tầng nào, có bao nhiêu người còn kẹt và đang ở phòng nào. Giữ máy để trả lời thêm nếu được hỏi. Gọi 114 miễn phí, kể cả máy hết tiền.
