Lồng sắt "chuồng cọp" giữ nhà khỏi trộm nhưng cũng nhốt người trong nhà khi cháy. Cách giữ được cả hai là làm lối thoát thứ hai: một ô cửa trên lồng sắt mở được nhanh từ bên trong, một cửa lên sân thượng không khoá chết, hoặc lối sang mái nhà bên — và cả nhà phải biết, đã thử mở. Khi cầu thang bị khói chặn, lối thứ hai ấy là đường sống; khi có cháy, việc trước hết vẫn là ra ngoài và gọi 114.
Vì sao lồng sắt phổ biến và vì sao nó nguy hiểm
Ở thành phố, lồng sắt bọc ban công, cửa sổ gần như là mặc định. Người ta làm vì nhiều lý do rất thật: chống trộm, giữ trẻ nhỏ khỏi ngã, có chỗ phơi đồ, nới thêm chút diện tích. Không ai lắp lồng sắt với ý xấu.
Vấn đề là một ngôi nhà ống thường chỉ có một cầu thang và một cửa ra ở tầng trệt. Khi cháy từ tầng trệt, khói đi lên cầu thang, chặn mất lối duy nhất. Lúc ấy cửa sổ và ban công lẽ ra là đường ra thứ hai, hoặc ít ra là chỗ để lính cứu hoả tiếp cận. Lồng sắt hàn kín biến chúng thành song cửa nhà giam.
Trong vụ cháy chung cư mini ở ngõ phố Khương Hạ, Hà Nội đêm 12/9/2023 làm 56 người chết, cơ quan chức năng và báo chí đều nhắc tới việc toà nhà chỉ có một lối thoát và nhiều cửa sổ, ban công bị bọc lồng sắt kín. Sau vụ việc, lực lượng PCCC nhiều địa phương đã đi vận động từng hộ mở lối thoát nạn thứ hai.
Lối thoát thứ hai có thể là gì
| Kiểu lối thoát | Hợp với nhà nào | Điều kiện để dùng được thật |
|---|---|---|
| Ô cửa mở trên lồng sắt ban công, cửa sổ | Mọi nhà có lồng sắt | Đủ rộng cho người lớn chui lọt, mở được từ bên trong trong vài giây, không bị đồ đạc che |
| Cửa lên sân thượng, mái | Nhà ống, nhà phố liền kề | Mở được từ bên trong không cần tìm chìa, sân thượng thoáng, sang được nhà bên hoặc có chỗ chờ cứu |
| Lối sang ban công, mái nhà hàng xóm | Dãy nhà liền kề | Hai nhà đã thoả thuận, chỗ bước qua chắc chắn, không phải trèo mép cao |
| Thang dây thoát hiểm, thang treo cố định | Nhà vài tầng có cửa sổ trông ra chỗ trống | Loại đạt chuẩn, cố định chắc, người lớn trong nhà đã tập |
Không phải nhà nào cũng làm được hết. Nhưng nhà nào cũng nên có ít nhất một đường ra không đi qua cầu thang chính.
Làm ô thoát nạn trên lồng sắt cho đúng
Vị trí
Chọn ô ở phòng ngủ hoặc ban công tầng có người ngủ, trông ra đường, ngõ hoặc mái nhà bên — nơi có người nhìn thấy, có chỗ đặt thang. Một ô thoát mở ra khoảng trống cao mười mét không có gì để bám thì chỉ có ích cho việc thở và gọi cứu, vẫn đáng làm, nhưng cần thêm phương án khác.
Kích thước
Đủ rộng cho người lớn mặc áo khoác chui lọt và cho lính cứu hoả mang đồ bảo hộ đi vào. Kích thước cụ thể nên hỏi cảnh sát PCCC phường, xã hoặc thợ có kinh nghiệm làm theo hướng dẫn địa phương; đừng tự đoán.
Cách khoá
Đây là chỗ hay hỏng nhất. Ô cửa có khoá mà chìa cất trong ngăn kéo tầng dưới thì bằng không có. Có mấy cách:
- Chốt, then cài mở từ bên trong, đặt ở chỗ tay người trong nhà với tới được mà kẻ trộm bên ngoài không thò tay vào được.
- Khoá chìa thì treo chìa ở móc cố định ngay cạnh ô cửa, cả nhà biết, không ai được mang đi chỗ khác.
- Tránh khoá cần mật mã hay đồ nghề mới mở được: trong khói, mắt không nhìn rõ, tay run.
Giữ cho ô cửa luôn thông
Ô thoát nạn hay bị chiếm làm chỗ treo chậu cây, móc phơi đồ, kê tủ giày. Mỗi lần dọn nhà, nhìn lại một lượt: ô cửa mở ra được hết cỡ không, có gì vướng không, bản lề có rỉ kẹt không.
Chống trộm và thoát nạn: không phải chọn một
Nỗi lo lớn nhất khi khoét lồng sắt là trộm. Thực ra hai yêu cầu không loại trừ nhau, vì chúng cần hai thứ khác nhau.
- Chống trộm cần: từ bên ngoài không mở được.
- Thoát nạn cần: từ bên trong mở được nhanh.
Một ô cửa có then chốt bên trong, đặt xa tầm thò tay từ ngoài vào, đáp ứng cả hai. Thêm đèn sáng ban công, khoá cửa chính tốt, nhờ hàng xóm để mắt khi đi vắng — chống trộm không cần phải đổi bằng việc nhốt cả nhà mình lại.
Cửa sân thượng và lối sang nhà bên
Nhiều nhà phố khoá cửa tum bằng ổ khoá treo bên ngoài, hoặc chặn bằng then cài ở phía sân thượng — tức là từ trong nhà muốn ra phải có người mở hộ. Đó là chiều ngược với thoát nạn. Then cài phải nằm ở phía trong nhà, để người chạy lên mở được.
Khi đã ra được sân thượng, đóng cửa tum lại để khói không theo lên. Nếu hai nhà liền kề có mái bằng hoặc sân thượng sát nhau, bàn trước với hàng xóm: chỗ nào bước sang được, ban đêm cửa bên kia có mở được không. Những lời bàn ấy chỉ mất một buổi chiều.
Đừng biến sân thượng thành kho chứa đồ, chuồng gà, chỗ đặt bồn nước choán hết lối. Sân thượng bít kín thì cũng thành ngõ cụt như tầng tum đóng.
Thang dây và phương tiện thoát qua cửa sổ
Với nhà có cửa sổ trông ra chỗ trống, một số gia đình sắm thang dây thoát hiểm hoặc thang treo gắn cố định. Vài điều cần biết trước khi tin vào nó:
- Chọn loại có chứng nhận, chịu được tải trọng người lớn, móc vừa với bậu cửa sổ nhà mình.
- Ô lồng sắt nơi thả thang phải mở được, nếu không thì thang vô dụng.
- Người lớn trong nhà phải tập thử ở tầng thấp khi có người đỡ. Leo thang dây lần đầu trong khói, trong đêm, là rất khó.
- Trẻ nhỏ, người già, người yếu không tự leo được — kế hoạch cho họ là ở lại phòng chặn khói, có người lớn đi cùng, gọi cứu.
Bài này không so sánh hay giới thiệu nhãn hiệu thiết bị nào. Mua ở đâu cũng được, miễn là đạt chuẩn và đã tập.
Việc làm được ngay và tìm hiểu thêm ở đâu
- Tối nay đi từng tầng, đứng ở ban công và cửa sổ, tự hỏi: nếu cầu thang đầy khói, mình ra bằng đâu.
- Thử mở cửa tum và ô lồng sắt trong lúc tắt đèn, dùng một tay, đếm giây.
- Treo chìa khoá ở móc cố định cạnh mỗi cửa thoát.
- Bàn với hàng xóm hai bên về lối sang mái, ban công.
- Hỏi cảnh sát PCCC phường, xã khi muốn cải tạo lồng sắt: nhiều nơi có cán bộ đi hướng dẫn, kiểm tra tận nhà.
- Đọc khuyến cáo của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH (Bộ Công an) về an toàn cháy cho nhà ở riêng lẻ, nhà ở kết hợp kinh doanh. Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 có hiệu lực từ 1/7/2025 là văn bản gốc cho các quy định hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Lồng sắt chuồng cọp có bị cấm không?
Lồng sắt không phải tự nhiên là trái phép, nhưng lồng sắt bịt kín mọi lối ra là rất nguy hiểm khi có cháy. Lực lượng PCCC khuyến cáo các hộ làm ô cửa thoát nạn mở được từ bên trong. Quy định cụ thể với từng loại nhà nên hỏi cảnh sát PCCC địa phương.
Lối thoát nạn thứ hai của nhà ống là gì?
Là một đường ra không đi qua cầu thang chính: ô cửa trên lồng sắt, cửa lên sân thượng sang nhà bên, ban công liền kề hoặc thang thoát hiểm qua cửa sổ. Nó cần thiết vì cháy tầng trệt thường làm khói chặn mất cầu thang duy nhất.
Làm ô thoát hiểm trên lồng sắt có dễ bị trộm không?
Không nhất thiết. Chống trộm cần từ ngoài không mở được, còn thoát nạn cần từ trong mở nhanh. Then chốt đặt bên trong, xa tầm tay thò từ ngoài vào, đáp ứng được cả hai.
Chìa khoá ô cửa thoát hiểm nên để ở đâu?
Treo cố định ngay cạnh ô cửa, ở chỗ cả nhà biết và với tới được, không mang đi nơi khác. Tốt hơn nữa là dùng then cài mở từ bên trong, không cần chìa.
Có nên mua thang dây thoát hiểm cho nhà phố?
Có thể hữu ích nếu cửa sổ trông ra khoảng trống và ô lồng sắt mở được. Chọn loại đạt chuẩn và người lớn phải tập thử trước. Trẻ nhỏ, người già cần kế hoạch khác, có người lớn đi kèm.
