Sơ đồ thoát hiểm dán sau cửa phòng khách sạn, văn phòng, phòng học là bản đồ tầng nơi bạn đang đứng. Cách đọc trong một phút: tìm chấm "bạn đang ở đây", lần theo đường mũi tên xanh lá tới thang bộ gần nhất, rồi tìm lối thứ hai phòng khi lối thứ nhất có khói. Sau đó bước ra hành lang, đếm số cửa phòng tới thang bộ thật. Khi có cháy, việc đầu tiên vẫn là ra ngoài theo đường đó, rồi gọi 114.
Sơ đồ thoát hiểm có những gì
Có một tiêu chuẩn quốc tế dành riêng cho loại sơ đồ này (ISO 23601), và các sơ đồ làm bài bản ở Việt Nam thường theo cùng nguyên tắc. Một sơ đồ tốt có:
| Thành phần | Trông thế nào | Dùng để làm gì |
|---|---|---|
| Vị trí "bạn đang ở đây" | Chấm tròn, hình người, hình mũi tên to, thường màu đỏ hoặc nổi bật | Điểm bắt đầu để đọc |
| Đường thoát nạn | Mũi tên hoặc đường màu xanh lá | Hướng đi tới cửa thoát, thang bộ |
| Cửa thoát, thang bộ | Ký hiệu người chạy xanh lá, hình cầu thang | Đích đến của đường thoát |
| Thiết bị chữa cháy | Ký hiệu đỏ: bình chữa cháy, nút báo cháy, họng nước | Biết chỗ báo cháy, chỗ lấy bình |
| Sơ cứu | Chữ thập trắng trên nền xanh lá | Chỗ có tủ thuốc, máy khử rung nếu có |
| Điểm tập kết | Ký hiệu nhóm người, thường ở góc sơ đồ hoặc ghi bằng chữ | Nơi tập trung sau khi ra ngoài |
| Hướng dẫn ngắn | Vài dòng chữ hoặc hình: báo cháy, gọi 114, không đi thang máy | Nhắc thứ tự việc phải làm |
Đọc trong một phút: bốn bước
1. Tìm "bạn đang ở đây"
Không tìm được điểm này thì sơ đồ vô dụng. Nó thường là phòng của bạn, được tô màu khác.
2. Xoay sơ đồ trong đầu cho khớp hướng
Sơ đồ đúng chuẩn được vẽ theo đúng hướng người đứng xem: cái gì ở phía trước mặt bạn thì nằm ở phía trên sơ đồ. Nhưng không phải sơ đồ nào cũng làm đúng. Hãy tự kiểm tra: cửa phòng trên sơ đồ có nằm ở chỗ bạn đang đứng không? Hành lang bên trái trên sơ đồ có đúng là hành lang bên trái bạn không? Nếu không khớp, tự xoay lại trong đầu, hoặc đứng ngoài hành lang nhìn thực tế để đối chiếu.
3. Lần theo đường xanh tới thang bộ gần nhất
Đếm số cửa phòng hoặc số khúc rẽ từ phòng mình tới thang bộ. Người thoát hiểm trong khói thường phải đi khom, lần tay theo tường; con số "qua bốn cửa phòng bên phải là tới thang" có giá trị hơn mọi tấm bản đồ.
4. Tìm lối thứ hai
Nếu lửa hoặc khói ở phía thang gần nhất, bạn sẽ đi đâu? Phần lớn toà nhà nhiều tầng có từ hai thang bộ trở lên ở hai đầu. Nếu sơ đồ chỉ có một lối thoát cho cả tầng, đó là thông tin quan trọng — bạn biết mình phải dự phòng kỹ hơn (xem bài về bị kẹt trong phòng khi cháy ở danh mục Thoát khỏi đám cháy).
Đi thử một lần bằng chân
Sơ đồ chỉ là giấy. Sau khi đọc, hãy bước ra hành lang và đi thử tới cửa thang bộ:
- Cửa thang có mở được không, hay bị khoá, bị chèn bằng thùng hàng?
- Trên đường đi có cửa nào cần đẩy, cần kéo, cần bấm nút không?
- Thang bộ dẫn xuống tận tầng trệt và ra ngoài trời không, hay dẫn vào một khu khác?
- Đèn trong buồng thang có sáng không?
Ở khách sạn, việc làm quen lối thoát khi nhận phòng đã được nói kỹ trong bài riêng về khách sạn. Bài này áp dụng cho mọi nơi có sơ đồ: văn phòng, bệnh viện, ký túc xá, trường học, toà nhà nơi bạn đi họp.
Ở bệnh viện, khi nằm viện hoặc chăm người nhà, việc này còn quan trọng hơn: người bệnh không tự đi được nhanh, và người nhà cần biết lối nào dẫn ra, nhân viên khoa sẽ tập trung bệnh nhân ở đâu khi có sự cố. Hỏi điều dưỡng một câu khi mới vào khoa là đủ.
Những lỗi sơ đồ hay gặp
- Không đúng hướng: vẽ theo bản vẽ kiến trúc, hướng bắc ở trên, trong khi người xem quay mặt hướng khác. Rất dễ làm người đọc đi ngược.
- Không có "bạn đang ở đây", hoặc một sơ đồ dán giống hệt cho mọi phòng.
- Lỗi thời: toà nhà đã ngăn lại phòng, đổi cửa, nhưng sơ đồ vẫn là cái cũ.
- Quá nhỏ, quá nhiều chi tiết, chữ li ti, khó nhìn trong ánh sáng yếu.
- Dán sau cánh cửa luôn mở, không ai thấy.
Nếu thấy sơ đồ sai hoặc lỗi thời ở nơi làm việc, hãy báo cho người phụ trách an toàn hoặc ban quản lý toà nhà. Đó là việc nhỏ nhưng có thể cứu người.
Vì sao sơ đồ quan trọng hơn ta tưởng
Khi có báo cháy, con người có xu hướng thoát ra bằng đúng lối mình đã đi vào, kể cả khi lối đó xa hơn hay đang có khói. Lý do đơn giản: đó là đường duy nhất ta biết. Sơ đồ, nếu được đọc trước, cho ta biết thêm những lối khác. Khi sự cố xảy ra, não không có thời gian học bản đồ mới; nó chỉ dùng những gì đã biết sẵn.
Ở những nơi ta qua đêm — khách sạn, nhà nghỉ, ký túc xá, bệnh viện — điều này càng quan trọng, vì đám cháy ban đêm cho rất ít thời gian để tỉnh táo.
Sơ đồ cho gia đình: tự vẽ ở nhà
Sơ đồ thoát hiểm không chỉ dành cho toà nhà lớn. Lực lượng PCCC nhiều nước khuyên mỗi gia đình tự vẽ sơ đồ nhà mình: mỗi phòng hai lối ra nếu có thể, một điểm tập kết ngoài nhà (cây cột điện, nhà hàng xóm). Kế hoạch thoát hiểm gia đình có bài riêng ở danh mục Tâm lý lúc nguy cấp; ở đây chỉ nhắc: hãy dùng đúng ký hiệu xanh lá cho đường ra để con trẻ quen mắt với ký hiệu chúng sẽ gặp ngoài đời.
Việc làm được ngay
- Tìm sơ đồ thoát hiểm ở tầng nơi bạn làm việc. Đọc theo bốn bước, rồi đi thử tới cả hai thang bộ.
- Lần tới nghỉ khách sạn hay ở nội trú, đọc sơ đồ sau cửa trước khi cất hành lý.
- Đếm số cửa phòng từ phòng mình tới thang bộ gần nhất và nói to cho người đi cùng nghe.
- Thấy sơ đồ sai hướng, lỗi thời, hãy báo người phụ trách.
- Lưu sẵn số 114 và 115.
Câu hỏi thường gặp
Đọc sơ đồ thoát hiểm như thế nào?
Tìm điểm "bạn đang ở đây", kiểm tra sơ đồ có đúng hướng mình đang đứng không, lần theo đường mũi tên xanh lá tới thang bộ gần nhất, rồi tìm lối thứ hai. Sau đó đi thử tới thang bộ để đối chiếu thực tế.
Ký hiệu màu đỏ trên sơ đồ thoát hiểm là gì?
Ký hiệu đỏ thường chỉ thiết bị chữa cháy: bình chữa cháy, nút báo cháy, họng nước chữa cháy. Ký hiệu xanh lá chỉ đường thoát, cửa thoát, sơ cứu và điểm tập kết.
Vì sao sơ đồ thoát hiểm phải vẽ đúng hướng người xem?
Khi hoảng hốt, người ta không có thời gian xoay bản đồ trong đầu. Sơ đồ vẽ đúng hướng, tức phía trước mặt người xem nằm ở phía trên sơ đồ, giúp đọc nhanh và không đi nhầm hướng. Tiêu chuẩn quốc tế ISO 23601 cũng yêu cầu như vậy.
Sơ đồ thoát hiểm được dán ở đâu?
Thường dán sau cửa phòng khách sạn, gần thang máy, ở đầu hành lang, cạnh cửa ra vào phòng học, văn phòng. Nếu không thấy sơ đồ nào ở tầng mình, hãy hỏi người phụ trách an toàn hoặc ban quản lý toà nhà.
Điểm tập kết trên sơ đồ thoát hiểm để làm gì?
Đó là nơi mọi người tập trung sau khi ra khỏi toà nhà, để người phụ trách điểm danh và báo cho lực lượng chữa cháy biết còn ai bên trong. Ra tới điểm tập kết rồi thì không quay lại toà nhà.
