Cửa cầu thang thoát hiểm phải tự đóng để giữ khói không tràn vào buồng thang, và không được khoá theo chiều thoát ra để người bên trong luôn mở được. Chèn cửa cho thoáng, chất đồ trong buồng thang hay khoá cửa vì sợ mất trộm là biến lối thoát duy nhất của cả toà nhà thành ống khói hoặc ngõ cụt. Khi có cháy: đi thang bộ, đóng cửa sau lưng, ra ngoài, rồi gọi 114.
Buồng thang thoát hiểm hoạt động thế nào
Trong toà nhà nhiều tầng, cầu thang thoát hiểm không chỉ là cái cầu thang. Nó nằm trong một buồng thang có tường chịu lửa bao quanh và cửa ngăn cháy ở mỗi tầng. Mục đích: tạo ra một "đường ống" sạch khói chạy từ tầng trên cùng xuống tới mặt đất, để người ở mọi tầng đi xuống được trong khi đám cháy đang diễn ra ở một tầng nào đó.
Ở nhiều toà nhà cao tầng, buồng thang còn được thổi khí tăng áp: quạt bơm không khí sạch vào buồng thang khi có cháy, làm áp suất trong buồng cao hơn hành lang, nên khói bị đẩy ra ngoài thay vì lọt vào. Hệ thống này chỉ hiệu quả khi các cửa được đóng.
Quy chuẩn an toàn cháy hiện hành (QCVN 06:2022/BXD) đặt ra các yêu cầu về số lượng lối thoát, chiều rộng, cửa ngăn cháy, buồng thang không nhiễm khói tuỳ loại và chiều cao công trình. Các chi tiết đó là việc của người thiết kế và thẩm duyệt. Người dùng toà nhà chỉ cần nắm vài nguyên lý dưới đây — vì chính người dùng là người hay phá hỏng chúng.
Vì sao cửa phải tự đóng
Cửa buồng thang thường có tay co thuỷ lực ở phía trên để tự kéo cửa đóng lại sau khi người đi qua. Nhiều người thấy phiền, liền chèn bằng cục gạch, nêm gỗ, bình chữa cháy, hoặc buộc dây để cửa mở cho thoáng, cho tiện chuyển hàng.
Một cánh cửa bị chèn mở là đủ để:
- Khói từ tầng cháy tràn vào buồng thang và bốc lên các tầng trên — buồng thang biến thành ống khói.
- Hệ thống tăng áp mất tác dụng, vì không khí thoát ra qua cửa mở.
- Người ở các tầng trên mở cửa ra buồng thang thì gặp ngay khói đen, buộc phải quay lại.
Ở một số toà nhà, cửa có thể được giữ mở bằng nam châm điện nối với hệ thống báo cháy: bình thường cửa mở, khi có báo cháy thì nam châm nhả, cửa tự đóng. Đó là cách làm đúng. Chèn bằng gạch thì không có ai "nhả" ra cả.
Vì sao cửa không được khoá
Cửa trên đường thoát nạn phải mở được từ phía bên trong, không cần chìa khoá, theo chiều người thoát ra. Lịch sử thảm hoạ thế giới có nhiều vụ mà cửa khoá là nguyên nhân chính khiến người chết đông — vụ cháy xưởng Triangle ở New York năm 1911 là ví dụ nổi tiếng nhất, được kể trong danh mục Thảm hoạ dạy ta thoát hiểm.
Ở Việt Nam, lý do khoá cửa thoát hiểm thường là sợ mất trộm, sợ người lạ vào, hoặc để "quản lý ra vào cho dễ". Cách làm đúng là dùng loại khoá chỉ hạn chế chiều đi vào, còn chiều đi ra luôn mở được bằng tay nắm hoặc thanh đẩy; có thể kèm chuông báo khi cửa bị mở. Không có lý do an ninh nào đáng đổi bằng việc người bên trong không ra được.
Những vi phạm thường thấy và hậu quả
| Thấy gì | Hậu quả khi có cháy |
|---|---|
| Cửa buồng thang bị chèn mở | Khói tràn vào buồng thang, lên các tầng trên |
| Tay co cửa hỏng, cửa không tự đóng | Như trên |
| Cửa khoá bằng ổ khoá, xích | Người thoát tới nơi thì không ra được, phải quay lại trong khói |
| Đồ đạc, xe đạp, thùng hàng chất trong buồng thang | Thu hẹp lối đi, gây vấp ngã trong bóng tối, chính đồ đạc là vật cháy |
| Buồng thang dùng làm kho, chỗ hút thuốc | Đám cháy bắt đầu ngay trong lối thoát |
| Đèn trong buồng thang hỏng | Người đi xuống trong bóng tối, dễ ngã, tắc dòng người |
| Cửa ra ở tầng trệt bị khoá hoặc dẫn vào kho kín | Đi xuống tới nơi mà không ra được ngoài trời |
Dùng cầu thang thoát hiểm đúng cách khi có cháy
- Đóng cửa phòng sau khi ra, rồi đi về buồng thang theo biển người chạy màu xanh lá.
- Trước khi mở cửa buồng thang, nhìn qua ô kính nếu có, áp mu bàn tay lên cửa: nếu nóng, đừng mở, đi tới buồng thang khác.
- Vào buồng thang, đóng cửa sau lưng.
- Đi xuống, bám tay vịn, đi bên phía tường để chừa phía tay vịn ngoài cho lính cứu hoả đi lên (nếu có hướng dẫn cụ thể của toà nhà, theo hướng dẫn đó).
- Không đi lên sân thượng trừ khi được chỉ dẫn hoặc đường xuống bị chặn hoàn toàn và sân thượng là nơi có thể chờ cứu an toàn.
- Nếu gặp khói khi đi xuống, ra khỏi buồng thang ở tầng thấp hơn tầng có khói (khi tầng đó an toàn) và đi sang buồng thang khác.
- Ra tới ngoài trời, đi tới điểm tập kết, không quay lại.
Nếu là chung cư cao tầng, có thêm những quy định riêng về thoát hiểm — wiki canhve có bài chi tiết. Bài này tập trung vào nguyên lý chung cho mọi toà nhà công cộng: văn phòng, trường học, bệnh viện, trung tâm thương mại.
Nhà ống, nhà trọ, chung cư mini
Nhiều nhà ở kiểu này chỉ có một cầu thang hở, không có buồng thang, không có cửa ngăn cháy. Đám cháy ở tầng trệt sẽ đẩy khói thẳng lên mọi tầng qua cầu thang ấy. Vụ cháy chung cư mini ở Khương Hạ (Hà Nội) năm 2023 cho thấy cái giá của việc chỉ có một lối thoát. Danh mục Thoát khỏi đám cháy có bài về lối thoát thứ hai và kiểm tra nhà trọ trước khi thuê; điểm chung là: một cầu thang duy nhất, không có cửa ngăn khói, là rủi ro lớn nhất của kiểu nhà này.
Việc làm được ngay
- Ở toà nhà nơi bạn làm việc, đi thử buồng thang thoát hiểm từ tầng mình xuống tận ngoài trời. Để ý cửa có tự đóng không, có bị khoá không, đèn có sáng không.
- Thấy cửa buồng thang bị chèn mở, đồ đạc chất trong buồng thang: gỡ chèn nếu được, và báo ban quản lý.
- Thấy cửa thoát hiểm bị khoá: báo ngay ban quản lý. Nếu không được khắc phục, có thể phản ánh tới lực lượng Cảnh sát PCCC & CNCH địa phương.
- Nói với đồng nghiệp: đừng chèn cửa thang bộ "cho thoáng".
- Lưu số 114 và 115.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cửa cầu thang thoát hiểm phải luôn đóng?
Cửa đóng giữ khói không tràn vào buồng thang, để buồng thang là đường đi sạch khói từ trên xuống. Một cánh cửa bị chèn mở có thể biến buồng thang thành ống khói, khiến người ở tầng trên không xuống được.
Có được khoá cửa thoát hiểm để chống trộm không?
Không được khoá theo chiều thoát ra. Người bên trong phải luôn mở được cửa mà không cần chìa. Có thể dùng loại khoá chỉ hạn chế chiều đi vào, còn chiều đi ra mở bằng tay nắm hoặc thanh đẩy, kèm chuông báo.
Khi có cháy nên đi lên sân thượng hay đi xuống?
Nguyên tắc chung là đi xuống bằng thang bộ và ra ngoài. Chỉ lên sân thượng khi được hướng dẫn, hoặc khi đường xuống bị chặn hoàn toàn và sân thượng là chỗ thoáng có thể chờ cứu. Gọi 114 và báo vị trí.
Buồng thang tăng áp là gì?
Đó là buồng thang được quạt thổi không khí sạch vào khi có cháy, làm áp suất trong buồng cao hơn hành lang để đẩy khói ra ngoài. Hệ thống chỉ hiệu quả khi các cửa buồng thang được đóng.
Thấy cầu thang thoát hiểm bị chất đồ thì báo ai?
Báo ban quản lý toà nhà hoặc người phụ trách an toàn của cơ quan. Nếu tình trạng kéo dài không được khắc phục, có thể phản ánh với lực lượng Cảnh sát PCCC & CNCH nơi toà nhà đặt trụ sở.
