Khi có cháy, trước khi mở một cánh cửa đang đóng, hãy dùng mu bàn tay sờ lần lượt phần trên cánh cửa, khe cửa và tay nắm. Nếu thấy nóng, hoặc khói luồn qua khe, đừng mở: phía bên kia có thể là lửa đang chờ không khí để bùng lên. Hãy dùng lối thoát khác, hoặc ở lại phòng, chặn khói và gọi 114. Cửa nguội thì mới mở từ từ, người nép sau cánh cửa, sẵn sàng đóng lại ngay.
Vì sao một cánh cửa có thể cứu hoặc giết
Lửa cần ba thứ: vật cháy, nhiệt và oxy. Trong một căn phòng đóng kín đang cháy, oxy dần cạn. Lửa có thể lụi bớt, nhưng phòng vẫn đầy khí nóng và khí cháy chưa cháy hết. Khi ai đó mở cửa, một luồng không khí mới tràn vào. Hỗn hợp nóng ấy có thể bùng lên rất nhanh và phụt ra phía cửa — đúng chỗ người vừa mở đang đứng.
Ngay cả khi không có cú bùng đột ngột, mở cửa vẫn tạo ra một "đường dẫn" cho khói và lửa. Khói nóng tràn ra hành lang qua phần trên khung cửa, không khí lạnh bị hút vào qua phần dưới. Cánh cửa vừa mở thành ống khói nằm ngang, đổ khói vào chính con đường bạn định đi.
Ngược lại, một cánh cửa đóng là tấm chắn rất có giá trị. Viện nghiên cứu an toàn cháy UL ở Mỹ đã làm thí nghiệm đốt nhà thật và đo nhiệt độ trong các phòng ngủ: phòng đóng cửa vẫn giữ được nhiệt độ ở mức người chịu đựng được, trong khi phòng mở cửa cùng lúc đó nóng tới hàng trăm độ. Từ đó họ phát động thông điệp "đóng cửa trước khi ngủ".
Cách sờ cửa cho đúng
- Dùng mu bàn tay, không dùng lòng bàn tay. Mu bàn tay nhạy với hơi nóng, và nếu có bị bỏng nhẹ thì lòng bàn tay vẫn còn để bám, mở chốt, bò.
- Sờ từ trên xuống. Khí nóng tụ ở phía trên. Bắt đầu gần đỉnh cánh cửa, rồi xuống giữa, rồi khe giữa cửa và khung.
- Sờ tay nắm, nhất là tay nắm kim loại: kim loại dẫn nhiệt từ phía bên kia sang rất nhanh. Chạm nhẹ, đừng nắm chặt ngay.
- Nhìn khe dưới cửa: có khói luồn vào không, có ánh sáng cam, đỏ nhảy múa không.
- Nghe: tiếng lửa reo, tiếng nổ lách tách, tiếng kính vỡ phía bên kia.
Hướng dẫn của Hội Chữ thập đỏ Mỹ và Cục Quản lý Cứu hoả Hoa Kỳ (USFA) nói ngắn gọn: nếu cửa hoặc tay nắm nóng, hoặc khói đang lọt quanh cửa, hãy để cửa đóng và dùng lối thoát thứ hai.
Những dấu hiệu "đừng mở"
| Dấu hiệu | Có thể đang xảy ra gì phía bên kia | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Cánh cửa nóng, nhất là phần trên | Khí nóng dày đặc, có thể lửa đang cháy sát cửa | Không mở. Lối khác hoặc ở lại chặn khói |
| Tay nắm kim loại nóng | Nhiệt độ cao ngay sau cửa | Không mở |
| Khói luồn qua khe cửa | Phía bên kia đã đầy khói | Không mở, chèn khe lại |
| Khói ở khe như bị "hút vào rồi phụt ra" theo nhịp | Phòng thiếu oxy, nguy cơ bùng cháy khi có gió vào | Tuyệt đối không mở, rời xa cửa |
| Ánh lửa dưới khe, sơn cửa phồng, cửa nhựa biến dạng | Lửa đã ở sát cửa | Không mở, rời xa |
| Cửa nguội, không khói | Chưa thấy dấu hiệu nguy hiểm trực tiếp | Mở từ từ, nép người, sẵn sàng đóng lại |
Khi cửa nguội: mở thế nào cho an toàn
- Đứng nép sau cánh cửa, không đứng thẳng trước khe mở. Nếu cửa mở vào phía bạn, chèn chân và vai sau cánh cửa để có thể đẩy đóng lại ngay.
- Cúi thấp người trước khi mở.
- Mở hé từ từ, nhìn ra. Nếu khói nóng hoặc hơi nóng phả vào, đóng lại ngay và chuyển sang phương án khác.
- Nếu hành lang hay cầu thang thông: đi ra, rồi đóng cửa lại sau lưng. Cánh cửa đóng giữ lửa ở lại trong phòng cháy và giữ khói khỏi đuổi theo bạn.
Lặp lại việc này với mỗi cánh cửa đóng trên đường ra. Mất thêm vài giây mỗi cửa, nhưng mở nhầm một cánh cửa sai thì không còn đường lùi.
Cửa nào khó "đọc"
Cửa chống cháy, cửa sắt dày
Ở chung cư, khách sạn, văn phòng, cửa buồng thang và cửa căn hộ thường là cửa ngăn cháy, có lớp cách nhiệt. Mặt ngoài có thể chưa nóng dù phía bên kia đã có khói. Vì vậy với loại cửa này, hãy chú ý thêm khe cửa và tay nắm, và luôn mở hé thật chậm.
Cửa kính, cửa nhôm kính
Nhìn được qua kính là một lợi thế: thấy khói đen dày hay ánh lửa thì không mở. Kính nóng quá mức có thể nứt vỡ. Khung nhôm dẫn nhiệt nhanh nên sờ khung cũng cho biết nhiều.
Cửa nhựa, cửa gỗ công nghiệp
Phổ biến trong nhà ở Việt Nam. Loại này biến dạng, phồng rộp khi gặp nóng. Thấy cửa cong vênh, sơn phồng: phía sau rất nóng.
Cửa cuốn tầng trệt
Cửa cuốn không sờ được như cửa thường. Nếu đám cháy nằm ngay sau cửa cuốn (thường là chỗ để xe), mở cửa cuốn lên có thể đưa gió vào làm lửa mạnh thêm, nhưng đó cũng có thể là đường ra duy nhất của người bên trong. Việc mở cửa cuốn cho đám cháy lớn nên để lực lượng chữa cháy quyết định khi họ tới. Người trong nhà thì dùng lối thoát thứ hai.
Đóng cửa: thói quen nhỏ, khác biệt lớn
- Đóng cửa phòng ngủ khi đi ngủ. Nếu cháy ở phòng khác, cánh cửa đóng giữ khói và nhiệt ngoài phòng bạn trong một khoảng thời gian đáng kể.
- Khi rời phòng đang cháy, đóng cửa lại. Đừng mở toang cửa để "cho thoáng".
- Không chèn cửa buồng thang thoát hiểm cho nó luôn mở. Loại cửa này được làm để tự đóng; chèn ghế, xô vào là phá đi tấm chắn khói của cả toà nhà.
Dạy trẻ sờ cửa
Trẻ từ tuổi đi học có thể học việc này qua tập luyện như một thói quen. Ở nhà, cho con tập: sờ cửa bằng mu bàn tay, nói to "nguội" hay "nóng", rồi làm đúng việc tiếp theo — nguội thì mở hé và đi ra, nóng thì ở lại cửa sổ và gọi to. Không bao giờ trốn. Lặp lại vài lần trong năm, cùng với tập bò thấp và điểm hẹn ngoài nhà. Diễn tập thoát hiểm thiên tai cho trẻ có ở wiki khác; ở đây chỉ cần con nhớ một động tác.
Việc làm được ngay và tìm hiểu thêm ở đâu
- Tối nay, đóng cửa phòng ngủ trước khi ngủ.
- Thử sờ từng cánh cửa trên đường từ phòng ngủ ra ngoài: đâu là cửa gỗ, cửa kính, cửa sắt; cánh nào mở vào, cánh nào mở ra.
- Tìm đọc thông điệp "Close Before You Doze" của Viện nghiên cứu an toàn cháy UL (tiếng Anh), hướng dẫn thoát nạn của USFA, Hội Chữ thập đỏ Mỹ và các khuyến cáo kỹ năng thoát nạn của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH.
- Khi cửa nóng và không còn lối nào khác, đọc tiếp bài về bị kẹt trong phòng: chặn khói và báo vị trí chờ cứu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải sờ cửa trước khi mở khi có cháy?
Để biết phía bên kia có lửa hay khói nóng không. Mở một cánh cửa có lửa phía sau sẽ đưa không khí vào làm lửa bùng mạnh, khói nóng phụt ra đúng chỗ bạn đứng. Cửa nóng thì phải dùng lối khác.
Sờ cửa bằng mu bàn tay hay lòng bàn tay?
Bằng mu bàn tay. Mu bàn tay cảm nhận hơi nóng tốt và nếu bị bỏng nhẹ thì lòng bàn tay vẫn còn dùng được để bám, mở chốt hay bò ra ngoài. Sờ từ phần trên cánh cửa xuống, rồi khe cửa và tay nắm.
Cửa không nóng thì có chắc là an toàn?
Chưa chắc hoàn toàn, nhất là với cửa chống cháy cách nhiệt. Hãy nhìn thêm khe cửa xem có khói, rồi mở hé thật chậm, nép sau cánh cửa và sẵn sàng đóng lại ngay nếu khói nóng ùa vào.
Có nên đóng cửa phòng ngủ khi ngủ?
Nên. Thí nghiệm của Viện nghiên cứu an toàn cháy UL cho thấy phòng đóng cửa giữ nhiệt độ và khói ở mức thấp hơn rất nhiều so với phòng mở cửa khi nhà cháy, cho người bên trong thêm thời gian.
Khói luồn qua khe cửa thì làm gì?
Không mở cửa. Chèn khăn, chăn, quần áo vào khe để chặn khói, dùng lối thoát khác nếu có, hoặc ra cửa sổ, gọi 114 và báo vị trí.
