Giày chạy trail khác giày chạy phố ở đế: gai đế sâu và thưa hơn để bám đất bùn, cao su bám tốt hơn trên đá, thường có mũi giày cứng để chống va đá và đôi khi có tấm chống đá lót trong đế. Chọn giày theo mặt đường bạn chạy nhiều nhất: đất khô chặt cần gai thấp và êm, bùn lầy cần gai sâu thưa, đá cần cao su bám và đế vững. Gậy chạy địa hình thì chọn chiều dài sao cho khi cầm, khuỷu tay gần vuông góc trên mặt đất bằng.
Bài này nói về loại đồ, không nói về hãng. Chuyện chọn giày chạy bộ nói chung — cỡ giày, độ êm, kiểu bàn chân — đã có ở các wiki chạy bộ trong hệ; ở đây chỉ là những gì riêng cho đường mòn.
Giải phẫu một đôi giày trail
| Bộ phận | Đặc điểm ở giày trail | Để làm gì |
|---|---|---|
| Gai đế (lug) | Sâu hơn, hình dạng đa hướng | Bám đất mềm, bùn, dốc; gai hướng ngược giúp hãm khi xuống dốc |
| Cao su đế | Loại bám tốt trên đá, có loại mềm dính hơn | Giảm trượt trên đá; cao su mềm bám tốt nhưng mòn nhanh hơn |
| Tấm chống đá (rock plate) | Lớp cứng mỏng giữa đế | Giảm cảm giác đá nhọn đâm vào lòng bàn chân |
| Mũi giày (toe bumper) | Bọc cao su cứng phía trước | Bảo vệ ngón khi va đá, rễ cây |
| Thân giày | Vải dày, chắc hơn; có loại chống nước | Chống rách, giữ chân không xoay trong giày |
| Lưỡi gà | Thường may liền hai bên | Hạn chế sỏi, cát lọt vào |
Chọn theo mặt đường
Đất khô, đường mòn rộng, đồi thấp ven đô
Gai thấp đến vừa, đế êm. Kiểu đường này gần giống chạy phố, nhiều người dùng loại giày lai giữa trail và đường nhựa. Gai quá sâu trên đất cứng còn làm giày kém ổn định.
Bùn, đất đỏ, đất sét sau mưa
Gai sâu và thưa để bùn dễ văng ra khỏi khe gai. Gai dày đặc sẽ bị bùn lấp kín, đế biến thành mặt phẳng trơn. Thân giày ôm chặt để giày không bị bùn mút tuột ra.
Đá, sỏi, đường núi kỹ thuật
Cao su bám đá tốt, đế vững chống lật cổ chân, tấm chống đá, mũi giày bảo vệ chắc. Đế quá cao, quá mềm trên đường đá dễ làm lật cổ chân.
Đường nhiều suối, lội nước
Nhiều người chọn giày không chống nước, thân lưới thoáng, để nước vào được thì cũng ra được và khô nhanh. Giày chống nước giữ chân khô trong mưa nhỏ, sương sớm, nhưng một khi nước tràn qua cổ giày thì lại giữ nước bên trong rất lâu.
Thử giày cho đường mòn
- Chừa khoảng trống ở mũi. Khi xuống dốc, chân trượt về phía trước. Giày vừa khít khi đứng phẳng có thể làm ngón chân đập vào mũi giày liên tục, gây bầm, mất móng. Nhiều người chừa khoảng một ngón tay cái ở đầu ngón dài nhất.
- Gót và mu chân phải giữ chắc, chân không xoay trong giày khi đi ngang dốc.
- Thử với tất bạn sẽ mang khi chạy, vào buổi chiều khi chân đã nở hơn.
- Đi thử trên bề mặt nghiêng nếu cửa hàng có, xem chân có trượt về trước không.
- Đừng mang giày mới tinh cho buổi chạy dài đầu tiên. Chạy vài buổi ngắn trước.
Tất, ghệt và chăm giày
Tất là thứ hay bị bỏ qua. Tất cotton giữ nước, cọ xát gây phồng rộp. Tất sợi tổng hợp hoặc len mỏng thoát ẩm tốt hơn. Ở đường nhiều nước, mang thêm một đôi tất khô trong túi nilon.
Ghệt (gaiter) là mảnh vải ngắn bọc quanh cổ giày, chặn sỏi, cát, đất lọt vào. Ở đường nhiều sỏi vụn hoặc cát, nó giúp đỡ phải dừng đổ giày.
Chăm giày sau buổi bùn: gõ bùn, rửa nước sạch, nhét giấy báo vào trong cho hút ẩm, phơi chỗ thoáng mát. Không phơi nắng gắt hay hơ lửa — keo đế có thể bong. Kiểm tra gai đế định kỳ: gai mòn trơn là lúc thay giày, vì độ bám là thứ an toàn nhất của giày trail.
Gậy chạy địa hình: loại và chiều dài
| Loại | Đặc điểm | Hợp với |
|---|---|---|
| Gậy gấp kiểu khúc (gấp chữ Z) | Gập thành ba, bốn khúc, rất gọn, nhẹ; chiều dài cố định hoặc chỉnh ít | Người chạy cần cất gậy nhanh vào ba lô giữa chừng |
| Gậy rút (ống lồng) | Chỉnh chiều dài linh hoạt, chắc hơn, gọn kém hơn | Đi bộ đường dài, người cần chỉnh cho dốc lên, dốc xuống |
| Vật liệu nhôm | Bền, uốn cong chứ ít gãy đột ngột, nặng hơn | Người mới, đường đá nhiều va đập |
| Vật liệu sợi carbon | Nhẹ, cứng, nhưng có thể gãy khi bị va mạnh | Người cần giảm trọng lượng tối đa |
Chiều dài: cách đo thông dụng là đứng thẳng trên mặt bằng, cầm gậy chống thẳng đứng, khuỷu tay gần vuông góc. Khi leo dốc nhiều, một số người dùng gậy ngắn hơn chút; khi xuống dốc dài, dài hơn chút — gậy rút chỉnh được việc này.
Dây đeo cổ tay giúp không đánh rơi gậy, nhưng khi qua suối, đá cao có nguy cơ ngã, nhiều người tháo dây để tay không bị kéo trật nếu gậy kẹt vào khe.
Những lỗi chọn đồ hay gặp
- Chọn giày theo vẻ ngoài hay theo người khác, không theo mặt đường mình chạy và hình dạng chân mình.
- Mua giày vừa khít như giày chạy phố, rồi mất móng chân sau buổi đổ dốc đầu tiên.
- Dùng giày chống nước cho cung đường nhiều suối, để chân ngâm trong giày cả buổi.
- Chọn gai đế quá sâu cho đường đất cứng, giày lắc lư, kém vững.
- Không thay giày khi đế đã mòn trơn, vì thân giày vẫn còn đẹp.
- Mua gậy carbon siêu nhẹ cho lần đầu, rồi làm gãy khi kẹt vào khe đá.
Nguyên tắc chung: đồ tốt nhất là đồ hợp với cung đường của bạn, đã được thử trước ở đoạn ngắn, và còn trong tình trạng tốt.
Đồ không cần mua ngay
Người mới dễ bị cuốn vào việc sắm sửa. Thật ra để bắt đầu chạy trail trên đường mòn dễ, bạn chỉ cần một đôi giày có đế bám tốt, tất thoát ẩm, chai nước và điện thoại. Gậy, đồng hồ đo độ cao, áo chống nước chuyên dụng hãy mua khi bạn đã biết mình chạy loại đường nào, dài bao lâu. Những đồ an toàn bắt buộc cho chặng dài như chăn bạc, còi, đèn đầu có bài riêng trong danh mục này.
Góc nhìn hôm nay: việc làm được ngay
- Lật đôi giày đang có lên xem đế: gai còn rõ hay đã mòn trơn? Nếu chạy phố là chính và chỉ thỉnh thoảng lên đường đất khô, giày phố còn tốt vẫn dùng được cho đường dễ.
- Ghi lại loại mặt đường bạn định chạy nhiều nhất (đất khô, bùn, đá, suối) trước khi đi mua giày, để hỏi đúng loại.
- Thử đứng trên mặt nghiêng với giày đang có, cảm nhận ngón chân có chạm mũi giày không.
- Nếu mượn gậy của bạn, chỉnh chiều dài theo người mình trước khi dùng.
Câu hỏi thường gặp
Giày chạy trail khác giày chạy bộ thường thế nào?
Giày trail có gai đế sâu và đa hướng để bám đất bùn, cao su bám tốt hơn trên đá, mũi giày cứng chống va đá, thân chắc hơn và thường có tấm chống đá trong đế. Giày chạy phố êm và nhẹ hơn nhưng dễ trượt trên đường mòn.
Có thể dùng giày chạy bộ thường để chạy trail không?
Trên đường đất khô, rộng, dễ thì được, miễn đế còn bám tốt. Trên bùn, đá trơn, dốc đứng, giày chạy phố dễ trượt và bảo vệ chân kém, nên dùng giày trail.
Giày trail có nên chọn loại chống nước không?
Giày chống nước giữ chân khô khi mưa nhỏ, sương sớm, nhưng khi nước tràn qua cổ giày thì giữ nước rất lâu. Ở đường nhiều suối, nhiều người chọn giày thân lưới thoáng, khô nhanh.
Gậy chạy trail dài bao nhiêu là vừa?
Cách đo thông dụng: đứng thẳng trên mặt bằng, chống gậy thẳng đứng, khuỷu tay gần vuông góc. Leo dốc có thể dùng ngắn hơn một chút, xuống dốc dài hơn một chút nếu là gậy rút chỉnh được.
Bao lâu thì nên thay giày trail?
Không có con số cố định. Hãy kiểm tra gai đế: khi gai mòn trơn, đế mất độ bám hoặc thân giày rách, bong keo thì nên thay, vì độ bám là yếu tố an toàn chính của giày trail.