Các giải chạy địa hình bắt người chạy mang chăn bạc, còi, đèn đầu, áo khoác chống nước, nước và điện thoại không phải để làm khó, mà vì trên núi một cú trật chân có thể buộc bạn đứng yên hàng giờ trong gió lạnh, trời tối và không có sóng. Mỗi món trong danh sách đồ bắt buộc trả lời một câu hỏi: nếu tôi không đi tiếp được, làm sao giữ ấm, làm sao người khác tìm thấy tôi, làm sao nhìn đường khi trời tối. Người chạy trail tự đi ngoài giải cũng nên mang theo đúng tinh thần đó.
Danh sách thường gặp và lý do
Mỗi giải có điều lệ riêng, tuỳ độ dài, độ cao, mùa và địa hình. Dưới đây là những món hay có trong danh sách bắt buộc ở các giải trail, kèm lý do. Luôn đọc điều lệ của chính giải bạn tham gia.
| Đồ | Vì sao |
|---|---|
| Chăn bạc (chăn cứu sinh) | Giữ nhiệt khi phải dừng lâu, bị thương, ướt và gió |
| Còi | Phát tín hiệu xa hơn tiếng hét, ít tốn sức |
| Đèn đầu (thường kèm pin dự phòng) | Nhìn đường khi tối, để người khác thấy mình |
| Điện thoại sạc đầy, lưu số cứu hộ của ban tổ chức | Gọi giúp, báo vị trí |
| Áo khoác chống nước có mũ | Chặn mưa, gió — nguyên nhân chính làm mất nhiệt |
| Dung tích nước tối thiểu | Giữa các trạm tiếp nước có thể rất xa |
| Đồ ăn dự trữ | Phòng khi chậm hơn dự kiến, kiệt sức |
| Băng dán đàn hồi hoặc băng thun | Băng ép cổ chân, cố định vết thương nhỏ |
| Cốc cá nhân (ở giải không phát cốc) | Giảm rác thải nhựa ở trạm nước trên núi |
| Áo giữ nhiệt, găng, mũ (ở giải vùng cao, mùa lạnh) | Nhiệt độ trên đỉnh, ban đêm có thể thấp hơn chân núi nhiều |
Chăn bạc: tấm phim mỏng có thể cứu mạng
Chăn bạc là tấm phim nhựa phủ lớp kim loại mỏng, gấp lại chỉ bằng bao thuốc lá. Nó giúp giữ nhiệt bằng cách hắt lại một phần bức xạ nhiệt từ cơ thể và chắn gió.
Nhiều người nghĩ "Việt Nam nóng, cần gì chăn". Nhưng hạ thân nhiệt không chỉ xảy ra ở xứ lạnh. Người ướt mưa, đứng yên vì chấn thương, trên đỉnh núi có gió, về đêm — cơ thể mất nhiệt rất nhanh, nhất là khi đã kiệt sức sau nhiều giờ chạy. Các vùng núi cao phía Bắc về mùa đông có thể rất lạnh, và ngay cả ở vùng núi phía Nam, đêm mưa trên cao cũng lạnh hơn người ta tưởng.
Cách dùng cơ bản: quấn quanh thân, trùm cả đầu nếu được, mặc áo khoác ra ngoài để chăn không bị gió xé, ngồi lên ba lô hoặc vật cách nhiệt chứ không ngồi trực tiếp lên đá lạnh. Mở thử một tấm chăn bạc ở nhà một lần để biết nó mỏng và dễ rách thế nào — đừng để lần đầu mở là lúc tay đang run.
Còi: sáu tiếng một phút
Tiếng hét khàn đi sau vài phút, và gió, tiếng suối dễ át mất. Tiếng còi đi xa hơn và người thổi tốn ít sức.
Ở nhiều vùng núi châu Âu, người leo núi dùng tín hiệu cầu cứu vùng núi (Alpine distress signal): sáu tín hiệu đều nhau trong một phút — sáu tiếng còi, sáu lần nháy đèn — rồi nghỉ một phút, lặp lại. Người nghe thấy trả lời bằng ba tín hiệu mỗi phút. Ở Việt Nam, không có quy ước chính thức tương tự được phổ biến rộng, nên trong giải hãy theo hướng dẫn của ban tổ chức; điều quan trọng là thổi thành chuỗi lặp lại có nhịp, khác với tiếng còi lẻ tẻ.
Nhiều ba lô chạy trail có còi gắn sẵn ở dây ngực. Kiểm tra nó còn kêu được.
Đèn đầu: không chỉ cho chạy đêm
Bạn có thể dự kiến về đích trước khi trời tối. Nhưng nếu bị chuột rút, lạc đường hay phải dìu bạn bị thương, mặt trời sẽ không chờ. Trong rừng rậm, trời tối sớm hơn ngoài bãi trống nhiều.
- Mang pin dự phòng hoặc đèn sạc đầy, biết cách thay pin trong bóng tối.
- Thử đèn trước ngày đi; đèn để lâu trong ba lô có thể bị bấm nhầm hết pin.
- Đèn còn là công cụ phát tín hiệu: nháy theo nhịp để người tìm kiếm thấy bạn.
Kiểm tra đồ bắt buộc: vì sao ban tổ chức nghiêm
Nhiều giải kiểm tra đồ khi nhận số đeo ngực, ở vạch xuất phát, hoặc ngẫu nhiên giữa đường. Thiếu đồ có thể bị phạt thời gian hoặc không được xuất phát, tuỳ điều lệ.
Nhiều người thấy phiền vì túi nặng thêm vài trăm gam. Nhưng những sự cố trên núi trong lịch sử chạy địa hình thế giới thường có điểm chung: thời tiết đổi nhanh hơn dự báo, người chạy mặc quá mỏng, không có cách giữ ấm khi phải dừng. Danh sách đồ bắt buộc là bài học được viết ra từ những lần như thế. Mang đủ đồ không làm bạn chậm đi đáng kể; thiếu đồ đúng lúc cần có thể làm bạn không về được.
Đóng ba lô: món nào để chỗ nào
Mang đủ đồ chưa đủ; phải lấy ra được nhanh khi cần. Một cách sắp xếp thông dụng:
- Túi trước ngực: nước, đồ ăn nhanh, điện thoại — những thứ dùng thường xuyên hoặc cần gấp.
- Túi nhỏ dễ lấy: còi (thường gắn sẵn ở dây ngực), băng thun, băng dán.
- Ngăn chính phía sau: áo khoác, chăn bạc, đèn đầu, áo giữ nhiệt — để trong túi chống nước nhỏ để khỏi ướt mồ hôi, ướt mưa.
- Pin, sạc dự phòng: túi nilon kín, tránh ẩm.
Trước mỗi giải, đóng ba lô xong thì thử chạy một đoạn ngắn: đồ có xóc, cọ vào lưng không, có lấy được chai nước khi đang chạy không. Thứ gì phải tháo ba lô ra mới lấy được thì đừng để là thứ cần nhất.
Ngoài giải: tự mang như có người kiểm tra
Khi tự chạy trail cuối tuần không có ban tổ chức, không có trạm nước, không có đội cứu hộ chờ sẵn, bạn còn cần những món này hơn. Một bộ tối thiểu nhỏ gọn:
- Điện thoại sạc đầy, bản đồ ngoại tuyến.
- Nước đủ cho cả buổi, cộng thêm một ít.
- Chăn bạc, còi.
- Đèn đầu nếu có khả năng về muộn.
- Áo khoác mỏng chống gió, chống mưa.
- Băng thun, vài miếng băng dán, đồ ăn nhẹ.
- Và quan trọng nhất, không nằm trong ba lô: người nhà biết bạn đi đâu, mấy giờ về.
Số khẩn cấp ở Việt Nam: 112 tìm kiếm cứu nạn, 115 cấp cứu, 114 cứu nạn cứu hộ — gọi miễn phí.
Góc nhìn hôm nay: việc làm được ngay
- Soạn một túi đồ an toàn nhỏ (chăn bạc, còi, băng thun, băng dán) và để luôn trong ba lô chạy, khỏi phải nhớ mỗi lần.
- Mở thử một tấm chăn bạc và quấn quanh người một lần ở nhà.
- Thổi thử còi gắn trên ba lô xem còn kêu không.
- Đọc kỹ điều lệ nếu đã đăng ký một giải: danh sách đồ bắt buộc, cách kiểm tra, mức phạt.
Câu hỏi thường gặp
Chăn bạc dùng để làm gì khi chạy trail?
Chăn bạc giữ nhiệt cho người phải dừng lâu vì chấn thương, ướt mưa hoặc gặp gió lạnh trên cao. Nó hắt lại một phần nhiệt cơ thể và chắn gió, giúp phòng hạ thân nhiệt trong lúc chờ cứu hộ.
Vì sao giải trail bắt mang còi?
Tiếng còi đi xa hơn tiếng hét, ít tốn sức và không bị khàn. Khi bị thương hoặc lạc, thổi còi thành chuỗi có nhịp giúp người khác định vị bạn. Ở vùng núi châu Âu có quy ước sáu tiếng một phút để cầu cứu.
Chạy trail ở Việt Nam có cần áo khoác không?
Có, nhất là ở vùng núi cao, mùa lạnh, hoặc khi có khả năng mưa. Trên đỉnh núi, ban đêm, khi ướt và gió, nhiệt độ cảm nhận thấp hơn chân núi nhiều, người đứng yên vì chấn thương mất nhiệt rất nhanh.
Thiếu đồ bắt buộc trong giải trail thì sao?
Tuỳ điều lệ từng giải, có thể không được xuất phát hoặc bị phạt thời gian. Hãy đọc kỹ danh sách và cách kiểm tra trong điều lệ của giải bạn đăng ký.
Tự chạy trail không có giải thì cần mang gì?
Tối thiểu nên có điện thoại sạc đầy, đủ nước, chăn bạc, còi, áo khoác mỏng, băng thun, đồ ăn nhẹ, và đèn đầu nếu có thể về muộn. Quan trọng nhất là báo lộ trình và giờ về cho người nhà.