Ngã xuống giếng, bể nước hay ao sâu, việc đầu tiên là giữ đầu trên mặt nước và bám vào thành, dây, gầu, ống nước gần nhất, rồi kêu cứu thật to. Đừng cố trèo ngay lên thành trơn khi còn hoảng. Người trên miệng giếng gọi 114 và 115, thả dây buộc vật nổi xuống, và không trèo xuống giếng — giếng sâu, bể ngầm có thể thiếu không khí hoặc tích khí độc, đã có nhiều người xuống cứu rồi không lên.
Giếng khơi, bể chứa nước mưa, bể ngầm dưới nền nhà, ao sâu sau vườn vẫn có mặt ở rất nhiều nhà ở nông thôn và ven đô. Chúng quen tới mức người ta quên rằng đó là những chỗ có thể lấy mạng người.
Vì sao giếng và bể khác hẳn sông hồ
- Thành đứng, trơn, không có chỗ bám. Người ngã xuống dù nổi được cũng không tự leo lên.
- Không ai nhìn thấy, không ai nghe thấy. Miệng giếng hẹp, tiếng kêu vọng lên yếu, nhất là khi trong nhà đang ồn.
- Nước lạnh và tối, mất phương hướng.
- Không khí bên trong có thể độc. Giếng sâu, bể ngầm, hầm kín có thể thiếu oxy hoặc tích tụ khí từ chất hữu cơ phân huỷ, từ lòng đất. Người xuống có thể ngất trong vài hơi thở mà không ngửi thấy gì lạ.
Điểm cuối cùng là lý do của những tin buồn nhiều người chết trong cùng một giếng: người đầu tiên xuống sửa máy bơm, vét giếng, ngất; người thứ hai xuống cứu, ngất; người thứ ba... Cục Cảnh sát PCCC và CNCH nhiều lần khuyến cáo không tự ý xuống giếng sâu, hầm kín để cứu người khi không có thiết bị.
Nếu chính mình bị ngã xuống
- Đưa mặt lên, thở. Ngả người ra sau, nổi, nếu giếng rộng đủ. Nếu giếng hẹp, chống tay vào thành để giữ đầu trên nước.
- Bám vào thứ gì đó: dây gầu, ống bơm, gờ gạch, kẽ đá. Đừng buông để thử trèo khi chưa chắc.
- Kêu cứu theo nhịp. Đừng la liên tục đến khản giọng. Gọi to vài tiếng, nghỉ, lắng nghe, gọi lại. Gõ vật cứng vào thành nếu có.
- Giữ sức. Giếng hẹp: chống lưng vào một bên, chân vào bên kia để đỡ phần nặng của người, thay vì đạp nước liên tục.
- Không cố trèo lên thành trơn nhiều lần; ngã lại xuống nước có thể va đầu.
- Nếu thấy chóng mặt, khó thở bất thường, có thể không khí trong giếng không tốt: cố giữ mặt gần miệng giếng nhất có thể, gọi người.
Với ao sâu, bể lớn có thành dốc: nổi, bơi dọc thành tìm chỗ thấp nhất, bậc lên xuống, rễ cây, cọc tre để bám.
Người phát hiện trên miệng giếng: làm gì, không làm gì
| Nên làm | Không làm |
|---|---|
| Gọi 114 (cứu nạn cứu hộ) và 115 (cấp cứu), nói rõ: giếng sâu khoảng bao nhiêu, có nước không, người còn tỉnh không | Trèo xuống giếng, bể ngầm, hầm khi không có thiết bị thở và dây an toàn |
| Nói chuyện với người dưới giếng, bảo họ bám chắc và giữ bình tĩnh | Thả người khác xuống bằng dây "cho nhanh" |
| Thả xuống vật nổi có buộc dây: can nhựa rỗng, phao, chai lớn đậy nắp | Thả vật nặng có thể rơi trúng đầu người dưới |
| Thả dây có thắt vòng sẵn (vòng to vừa luồn qua nách) nếu người dưới còn tỉnh, cùng vài người kéo từ từ | Một người kéo một mình, dễ tuột tay |
| Ngắt điện máy bơm, dây điện quanh miệng giếng | Để máy bơm chạy khi có người dưới nước |
| Gọi hàng xóm tới giúp, giữ trật tự quanh miệng giếng | Đứng chen sát mép giếng, đất có thể sụt |
Nếu người dưới giếng đã bất tỉnh, việc đưa lên an toàn cần lực lượng cứu nạn với thiết bị. Thời gian rất quý, nên càng gọi sớm càng tốt.
Bể phốt, hầm biogas, bể ngầm: không chỉ là nước
Bể phốt, hầm biogas, hố ủ phân, bể chứa nước lâu không dùng có thể tích tụ khí độc từ quá trình phân huỷ. Người ngã xuống hoặc chui xuống vệ sinh, sửa chữa có thể ngộ độc, ngạt rất nhanh. Nguyên tắc giống giếng sâu:
- Không chui vào khi chưa thông gió kỹ và không có người trông bên trên.
- Thấy người gục dưới đó: không xuống cứu, gọi 114 và 115 ngay.
- Thuê đơn vị chuyên làm việc này khi cần vệ sinh, sửa chữa.
Phòng trước: đậy, rào, khoá
- Đậy nắp chắc giếng, bể chứa, bể ngầm. Nắp phải đủ cứng để người lớn giẫm lên không sập, và có khoá hoặc chốt để trẻ không tự mở.
- Xây thành giếng đủ cao và rào ao sâu ở chỗ gần nhà.
- Lấp giếng bỏ hoang hoặc đậy kín vĩnh viễn; nhiều tai nạn xảy ra ở giếng cũ cỏ mọc che miệng.
- Không để trẻ tự lấy nước ở giếng, bể. Chuyện phòng đuối nước cho trẻ nhỏ đã có cẩm nang riêng chuyên sâu.
- Treo sẵn một sợi dây và can nhựa gần giếng, ao.
- Sửa máy bơm giếng: kéo máy lên hoặc gọi thợ có thiết bị; không tự xuống giếng sâu.
Ao sâu sau nhà: ba chỗ hay xảy ra tai nạn
- Cầu ao bằng tre, gỗ, bê tông đã cũ. Mặt cầu đóng rêu, chân cầu mục. Người lớn tuổi ra rửa bát, giặt đồ hay trượt ngã ở đây. Thay cầu mục, làm tay vịn, cạo rêu định kỳ.
- Bờ ao dốc, cỏ che mép. Đi đêm, đi lúc mưa dễ hụt chân. Làm lối đi có đèn, có lan can ở đoạn sát nhà.
- Ao nuôi cá, ao có lưới, cọc. Người ngã có thể vướng lưới. Khi kéo lưới, cho cá ăn, nên có người thứ hai trên bờ.
Sau khi đưa được người lên
Người được kéo lên từ giếng, bể, ao — dù đã tỉnh, nói chuyện được — vẫn cần đi viện: có thể đã sặc nước, hít phải khí độc, bị chấn thương khi ngã, hoặc bị lạnh. Trong lúc chờ xe 115: đặt nằm nơi thoáng khí, giữ ấm, theo dõi hơi thở. Nếu không thở bình thường, làm hồi sinh tim phổi nếu đã học, hoặc theo hướng dẫn qua điện thoại của tổng đài 115. Chi tiết ở bài Người vừa được vớt lên.
Việc làm được ngay và học thêm ở đâu
- Đi một vòng quanh nhà, vườn hôm nay: giếng, bể, ao, bể ngầm nào chưa có nắp chắc thì làm ngay.
- Kể cho người lớn trong nhà chuyện khí độc trong giếng sâu, bể phốt, để không ai lao xuống cứu.
- Học sơ cứu ở lớp của Hội Chữ thập đỏ địa phương.
- Báo chính quyền xã, phường khi thấy giếng hoang, hố sâu không đậy ở nơi công cộng.
Câu hỏi thường gặp
Ngã xuống giếng thì phải làm gì?
Giữ đầu trên mặt nước, bám vào thành, dây gầu, ống bơm, kêu cứu theo nhịp để giữ sức. Ở giếng hẹp có thể chống lưng và chân vào hai bên thành để đỡ người. Không cố trèo thành trơn nhiều lần.
Vì sao không được xuống giếng cứu người?
Vì giếng sâu, bể ngầm, hầm kín có thể thiếu oxy hoặc chứa khí độc không mùi, người xuống có thể ngất rất nhanh. Đã có nhiều vụ nhiều người chết cùng một giếng vì lần lượt xuống cứu nhau. Hãy gọi 114 và 115.
Có người rơi xuống giếng thì gọi số nào?
Gọi 114 để lực lượng cứu nạn cứu hộ tới với thiết bị, và gọi 115 để có xe cấp cứu. Nói rõ địa chỉ, độ sâu giếng, người còn tỉnh không. Trong lúc chờ, thả vật nổi có buộc dây xuống.
Làm sao kéo người dưới giếng lên an toàn?
Nếu người dưới còn tỉnh và giếng nông, thả dây có thắt vòng to luồn qua nách, vài người cùng kéo từ từ. Nếu người đã bất tỉnh hoặc giếng sâu, chờ lực lượng cứu nạn; không ai trèo xuống khi không có thiết bị.
Người được kéo lên từ giếng đã tỉnh có cần đi viện không?
Có. Người đó có thể đã sặc nước, hít khí độc, bị chấn thương khi ngã hoặc bị lạnh mà chưa biểu hiện ngay. Luôn đưa tới cơ sở y tế kiểm tra.