Nổi ngửa thả trôi là nằm ngửa trên mặt nước, đầu ngả ra sau, tai chìm trong nước, ngực và bụng đẩy lên, tay chân dang rộng, chỉ quạt nhẹ khi cần giữ thăng bằng. Tư thế này giữ miệng mũi trên mặt nước mà tốn rất ít sức, nên người không biết bơi vẫn có thể cầm cự chờ cứu. Đây là kỹ năng nền trong chiến dịch Float to Live của RNLI và trong các chương trình dạy an toàn dưới nước mà WHO khuyến khích.
Học nổi không cần năng khiếu. Phần lớn người lớn khỏe mạnh nổi được sau vài buổi tập ở chỗ nông có người trông. Cái khó nhất không phải động tác, mà là dám thả lỏng.
Vì sao con người nổi được
Cơ thể người có tỉ trọng xấp xỉ nước. Khi phổi đầy khí, phần lớn người nổi được, nhưng chỉ vừa đủ: một phần nhỏ cơ thể nhô lên khỏi mặt nước. Vì vậy cách đặt cơ thể quyết định phần nhô lên đó là mặt hay là gáy.
- Phổi là phao. Hít đủ hơi, thở ra ngắn rồi hít vào lại ngay giúp giữ phổi có khí phần lớn thời gian.
- Đầu rất nặng. Ngóc đầu lên cao làm hông và chân chìm xuống, người dựng đứng. Ngả đầu ra sau, để nước đỡ đầu, thì hông và chân nổi lên theo.
- Mỗi người nổi một kiểu. Người nhiều cơ, ít mỡ, chân nặng thường thấy chân chìm dần. Đó là bình thường, chỉ cần quạt tay, đạp chân nhẹ hoặc co gối một chút.
- Nước biển đỡ hơn nước ngọt. Ở biển nổi dễ hơn ở sông, hồ, ao vì nước mặn nặng hơn.
Từng bước nổi ngửa
- Ngả đầu. Nhìn thẳng lên trời, cằm hơi nâng, gáy thả vào nước. Tai ngập nước là đúng, đừng cố giữ tai khô.
- Đẩy ngực và bụng lên. Tưởng tượng có sợi dây kéo rốn lên trời. Hông không được gập.
- Dang tay. Hai tay dang ngang vai hoặc hơi chếch lên đầu, lòng bàn tay ngửa. Tay dang rộng làm thân người vững như mái chèo hai bên.
- Dang chân. Chân thả lỏng, hơi mở. Nếu chân chìm, co nhẹ gối hoặc đạp chậm như đạp xe dưới nước.
- Quạt nhẹ khi cần. Bàn tay vẽ hình số tám nhỏ ngay dưới mặt nước giúp giữ thăng bằng. Quạt chậm, đều, không vội.
- Thở đều. Hít vào sâu, thở ra ngắn, hít vào lại. Tránh thở ra hết sạch rồi mới hít, vì lúc phổi rỗng người chìm xuống một chút.
Các tư thế nổi khác và lúc dùng
| Tư thế | Mô tả | Khi nào hợp |
|---|---|---|
| Nổi ngửa hình ngôi sao | Nằm ngửa, dang tay chân | Nước lặng, cần nghỉ, cần thở lại sau cú rơi |
| Nổi ngửa có quạt tay | Như trên, tay quạt nhẹ | Người chân nặng, nước có gợn sóng nhỏ |
| Đứng nước | Thân thẳng, tay quạt ngang, chân đạp chậm | Cần nhìn quanh tìm bờ, tìm người, vẫy tay; tốn sức hơn nổi ngửa |
| Ôm vật nổi | Ôm can, thùng xốp, cành cây, áo phao trước ngực | Có vật nổi trong tầm với; luôn ưu tiên bám vào vật nổi |
| Thả trôi theo dòng | Nằm ngửa, chân hướng xuôi dòng | Ở sông có dòng chảy, để chân gặp chướng ngại trước đầu |
Khi có sóng nhỏ đánh vào mặt, xoay nhẹ người cho sóng đến từ phía chân hoặc bên hông, ngậm miệng lúc sóng qua, thở khi sóng đã qua. Nếu bị sặc, đừng hoảng: ho ra, vẫn giữ người ngửa, rồi thở lại.
Tập nổi an toàn: một giáo án đơn giản
Nổi là kỹ năng phải tập trước, ở nơi an toàn, không phải lần đầu thử khi đã rơi xuống sông. Gợi ý cho người lớn tự tập ở bể bơi có cứu hộ hoặc tập cùng huấn luyện viên:
- Buổi 1 — Làm quen. Đứng ở chỗ nước ngang ngực, úp mặt xuống nước thổi bong bóng, tập nín thở vài giây rồi ngẩng lên thở. Mục tiêu: hết sợ nước vào mặt.
- Buổi 2 — Nổi có đỡ. Người cùng tập đỡ dưới gáy và lưng, mình ngả ra sau, dang tay chân. Người đỡ bớt lực dần. Tập tới khi tự nằm được vài giây.
- Buổi 3 — Nổi một mình. Bám thành bể, ngả người, buông tay. Đếm thời gian nổi. Tập đứng dậy từ tư thế nổi: co gối về ngực, cúi đầu, hạ chân xuống đáy.
- Buổi 4 — Chuyển tư thế. Từ đứng nước chuyển sang nổi ngửa và ngược lại. Tập lăn từ nằm sấp sang nằm ngửa, vì khi rơi xuống nước có khi úp mặt.
- Buổi 5 — Mặc quần áo. Nếu bể cho phép, mặc áo thun, quần dài sạch và thử nổi. Cảm giác khác hẳn đồ bơi và đó là cảm giác thật khi gặp nạn.
Không tự tập ở sông, hồ, ao, hố nước một mình. Không để trẻ tập mà không có người lớn biết bơi đứng sát bên trong tầm với tay.
Sai lầm hay gặp khi nổi
- Ngóc đầu để nhìn chân. Đầu nâng lên là hông gập, chân chìm. Hãy nhìn trời.
- Gồng cứng người. Cơ căng làm cơ thể nặng nề, dễ chìm. Thả lỏng vai, cổ, bụng.
- Thở hổn hển. Thở nhanh nông khiến phổi lúc đầy lúc rỗng, người lên xuống liên tục. Thở chậm, đều.
- Khép chặt tay chân. Thân người như khúc gỗ tròn, dễ lật. Dang ra để có "cánh" giữ thăng bằng.
- Nghĩ nổi là "chịu thua". Nổi không phải bỏ cuộc. Nó là cách nghỉ dưới nước để còn sức tìm đường ra.
Khi nào nổi ngửa không đủ
Nổi ngửa là kỹ năng cầm cự, không phải phép màu. Có những tình huống nó chỉ giúp mua thời gian:
- Nước xiết, có xoáy, có đập tràn: dòng nước có thể nhấn chìm người dù nằm đúng tư thế. Xem bài về xoáy nước và đập tràn.
- Nước rất lạnh: cơ thể mất nhiệt nhanh, tay chân tê dần. Nổi để vượt qua cú sốc đầu rồi phải tìm cách ra khỏi nước sớm.
- Sóng lớn: sóng liên tục đập vào mặt khiến nổi ngửa khó giữ. Bám bất kỳ vật nổi nào có thể.
- Bị thương, mệt, uống rượu bia: khả năng giữ thăng bằng giảm mạnh.
Trong mọi trường hợp, người trên bờ vẫn phải gọi 114 hoặc 112 và ném vật nổi, không chờ xem người dưới nước có tự nổi được không.
Việc làm được ngay và học thêm ở đâu
- Hỏi lớp bơi an toàn tại trung tâm văn hoá thể thao, nhà thiếu nhi, bể bơi gần nhà. Nói rõ muốn học kỹ năng tự cứu: nổi, đứng nước, bám vật nổi.
- Cho trẻ học bơi đúng độ tuổi theo hướng dẫn của trung tâm; WHO khuyến nghị dạy trẻ ở tuổi đi học kỹ năng bơi cơ bản và an toàn dưới nước. Chuyện trông trẻ quanh nước đã có cẩm nang riêng.
- Tập lại mỗi mùa hè. Kỹ năng không dùng thì mai một; mỗi năm xuống bể nổi thử vài lần.
- Học sơ cứu ở lớp của Hội Chữ thập đỏ địa phương để biết làm gì nếu người khác gặp nạn.
Câu hỏi thường gặp
Người không biết bơi có nổi được không?
Phần lớn người khỏe mạnh nổi được khi phổi có khí và nằm đúng tư thế: ngả đầu ra sau, đẩy ngực lên, dang tay chân. Nổi khác bơi; nhiều người không bơi được vẫn học nổi trong vài buổi nếu tập ở chỗ nông, có người trông.
Vì sao nổi ngửa mà chân vẫn chìm?
Do chân nặng hơn phần thân trên, hay gặp ở người nhiều cơ, ít mỡ. Ngả đầu ra sau hơn, đẩy hông lên, dang tay qua đầu và quạt nhẹ hoặc co gối một chút. Chân hơi chìm mà mặt vẫn trên nước là được.
Nổi ngửa được bao lâu?
Ở nước ấm và lặng, người nổi đúng tư thế có thể cầm cự khá lâu vì tốn ít sức. Thời gian thực tế phụ thuộc nhiệt độ nước, sóng, sức khoẻ và quần áo. Vì vậy nổi là để chờ cứu và lấy lại sức, không phải để ở dưới nước vô hạn.
Nổi ngửa và đứng nước khác nhau thế nào?
Nổi ngửa là nằm ngửa, gần như không tốn sức, hợp để nghỉ và thở lại. Đứng nước là thân thẳng, tay chân quạt liên tục để nhô đầu lên nhìn quanh, tốn sức hơn. Nên nổi ngửa là chính, chỉ đứng nước khi cần nhìn và vẫy tay.
Học nổi ở đâu an toàn?
Ở bể bơi có nhân viên cứu hộ hoặc lớp bơi có huấn luyện viên. Không tự tập ở sông, hồ, ao, hố nước, nhất là một mình. Trẻ em luôn cần người lớn biết bơi đứng trong tầm với tay.