Hụt chân xuống hố sâu khi đang lội ở sông, hồ hay hố công trình, việc đầu tiên là ngả người ra sau và nổi, đừng cố nhón chân tìm đáy hay vùng vẫy lao về phía trước. Khi đã thở lại được, bơi hoặc quạt nhẹ ngược về đúng hướng mình vừa đi tới — chỗ đó chắc chắn còn nông. Người đi cùng gọi 114 hoặc 112 và ném vật nổi, không lội ra theo.
Loại tai nạn này rất hay gặp vào mùa hè ở nông thôn và ven đô Việt Nam: một nhóm bạn rủ nhau ra hồ, ra bãi sông, ra hố nước công trình tắm cho mát. Nước tới thắt lưng, rồi một bước chân hụt hẳn xuống nước sâu quá đầu. Người hụt chân thường không kịp kêu.
Vì sao đáy nước lại sụt đột ngột
Đáy sông hồ tự nhiên ít khi dốc thoai thoải đều như bể bơi. Con người còn làm nó gồ ghề hơn:
- Hố khai thác cát, đất. Hút cát làm đáy sông thành những hố sâu nối tiếp, mép hố dốc đứng. Bờ sông bị khoét phía dưới thành dạng "hàm ếch", đứng lên là sụt.
- Hố công trình bỏ dở. Hố móng nhà, hố đào đất làm đường, ao lấy đất đắp nền gặp mưa thành hồ. Thành hố thẳng đứng, đáy bùn, nước đục, không thấy đáy.
- Hồ thuỷ lợi, hồ đào. Mép hồ có thể nông vài mét rồi sâu hẳn ở lòng hồ cũ, lòng suối cũ.
- Lòng sông thay đổi theo mùa. Sau mùa lũ, bãi cát năm ngoái tắm được năm nay có thể đã thành vực.
- Bãi biển: có rãnh sâu giữa các doi cát; chuyện dòng chảy xa bờ đã có cẩm nang riêng.
Mắt thường không đoán được độ sâu qua màu nước đục. Câu "chỗ này năm nào tụi tôi cũng tắm" không phải là bằng chứng an toàn.
Ba giây đầu: chuyện gì xảy ra
Người đang đứng ngang ngực, đột ngột hụt chân, sẽ:
- Chìm hẳn xuống, nước tràn vào mũi miệng vì không kịp nín thở.
- Theo phản xạ, đạp đáy tìm chỗ đứng — nhưng không có đáy, hoặc đáy là bùn lún.
- Ngoi lên, há miệng thở gấp, tay quơ loạn, rồi chìm lại.
Người đang chìm như vậy thường không kêu cứu được, vì miệng chỉ vừa nhô khỏi mặt nước đủ để thở, không đủ để la. Bạn bè đứng cách vài mét có khi tưởng người đó đang đùa. Vì vậy cả nhóm cần biết nhận ra dấu hiệu, xem bài Cứu người đuối nước: ném, đưa, đừng nhảy.
Tự cứu khi hụt chân
- Nín thở khi chìm, thở khi nổi. Ngậm miệng lúc đầu dưới nước.
- Ngả người ra sau, dang tay. Thay vì cố đứng thẳng tìm đáy, chuyển sang tư thế nổi ngửa. Đây là cách nhanh nhất để mặt nằm trên mặt nước.
- Thở lại. Nổi cho tới khi hơi thở bớt gấp, theo khuyến cáo Float to Live của RNLI.
- Quay về hướng đã đến. Quạt tay, đạp chân nhẹ, đi ngửa về phía mình vừa lội tới. Chỉ cần vài sải là chân lại chạm đáy.
- Kêu cứu khi đã thở được. Giơ một tay, gọi tên bạn.
- Nếu chân dính bùn ở đáy hố: đừng giằng thẳng lên. Ngả người ra sau, nằm lên mặt nước để trọng lượng không dồn xuống chân, rồi rút chân từ từ.
Sông, hồ, hố công trình: khác nhau ở đâu
| Nơi | Rủi ro đặc trưng | Ghi nhớ |
|---|---|---|
| Bãi sông | Đáy sụt do hút cát, dòng chảy kéo đi, bờ "hàm ếch" | Không lội ra quá đầu gối ở chỗ lạ; không đứng sát mép bờ cao |
| Hồ thuỷ lợi, hồ tự nhiên | Mép nông rồi sâu hẳn, nước lạnh ở dưới, rong rêu | Không bơi ra giữa hồ; không tắm một mình |
| Hố công trình, ao lấy đất | Thành dốc đứng, đáy bùn, khó bám để leo lên | Không tắm. Có rào thì là có lý do |
| Ao làng, mương | Đáy bùn, mép trơn, có cọc tre, rác | Không cho trẻ ra gần một mình |
Hố công trình nguy hiểm theo cách riêng: ngay cả khi người hụt chân bơi được về mép, thành hố đứng và trơn khiến họ không leo lên được. Họ kiệt sức ngay sát bờ.
Người đi cùng: làm gì, không làm gì
- Gọi 114 hoặc 112 ngay, nói rõ địa điểm. Có người bị sặc nặng thì gọi thêm 115.
- Hô "Nổi ngửa ra! Quay lại!" để định hướng cho bạn.
- Ném hoặc đưa vật nổi: can nhựa, phao, chai nước lớn đậy nắp, thùng xốp. Đưa cành cây, sào, áo dài, dây — nằm sấp trên bờ hoặc đứng ở chỗ chắc chân rồi mới đưa.
- Không lội ra theo tới chỗ bạn vừa hụt — đáy ở đó vẫn sụt, bạn sẽ hụt chân y như vậy. Nhiều vụ hai, ba người cùng mất bắt đầu đúng thế.
- Nắm tay thành chuỗi người lội ra là cách rất rủi ro, chỉ làm khi nước nông, lặng, đáy chắc và người đầu chuỗi không rời tay. Không làm ở sông chảy, hố công trình.
Vì sao tai nạn hay rơi vào mùa hè và tuổi thiếu niên
WHO ghi nhận đuối nước là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ em và thanh thiếu niên trên thế giới, và phần lớn xảy ra ở các nước thu nhập thấp và trung bình, nơi có nhiều ao hồ, sông ngòi gần nhà. Ở Việt Nam, kỳ nghỉ hè trùng mùa nóng: học sinh rảnh, trời oi, nhóm bạn rủ nhau đi tắm ở nơi không ai trông. Tuổi mười mấy lại là tuổi thích thử thách nhau, ngại tỏ ra sợ trước bạn bè.
Nói chuyện với các em về hố sâu, bờ "hàm ếch", hố công trình hiệu quả hơn cấm suông: các em cần biết vì sao chỗ đó nguy hiểm, và biết phải làm gì khi bạn mình hụt chân.
Phòng trước: những luật đơn giản cho nhóm bạn
- Chỉ tắm ở nơi có người trông: bể bơi, bãi tắm có cứu hộ.
- Không tắm ở hố công trình, ao lấy đất, khu hút cát dù nước trông trong.
- Ở chỗ lạ, không lội quá đầu gối. Đi chậm, dò chân phía trước.
- Đi theo cặp: mỗi người có một bạn phải luôn nhìn thấy nhau.
- Không rượu bia trước và trong khi tắm.
- Mang theo một vật nổi có dây buộc khi ra sông, hồ chơi.
Phòng đuối nước riêng cho trẻ nhỏ, như rào ao, trông con, dạy con, đã có cẩm nang chuyên sâu khác.
Việc làm được ngay và học thêm ở đâu
- Báo chính quyền xã, phường khi thấy hố công trình bỏ hoang đầy nước gần khu dân cư, nhất là gần trường học, để rào chắn và cắm biển.
- Học bơi và nổi ở lớp có huấn luyện viên; tập riêng động tác chuyển từ đứng sang nổi ngửa.
- Học sơ cứu ở Hội Chữ thập đỏ địa phương: hồi sinh tim phổi và cách xử lý người bị đuối nước.
- Nói chuyện với con lớn, cháu tuổi thiếu niên trước mùa hè: những chỗ nào quanh nhà không được tắm, và vì sao.
Câu hỏi thường gặp
Hụt chân xuống chỗ sâu thì phải làm gì?
Nín thở khi chìm, ngả người ra sau và nổi ngửa thay vì cố tìm đáy. Khi đã thở lại được, quạt nhẹ quay về đúng hướng mình vừa đi tới, chỗ đó còn nông. Kêu cứu khi đã thở được.
Vì sao tắm ở hố công trình nguy hiểm?
Hố công trình có thành dốc đứng, đáy bùn, nước đục không thấy đáy. Người hụt chân dù bơi được tới mép cũng khó leo lên vì thành hố trơn. Không có ai trông và thường không có vật nổi gần đó.
Bạn bị hụt chân thì có nên lội ra kéo không?
Không nên lội ra tới chỗ bạn vừa hụt, vì đáy ở đó vẫn sụt và mình cũng sẽ hụt chân. Gọi 114 hoặc 112, ném vật nổi hoặc đưa sào, cành cây, dây từ chỗ đứng chắc chân.
Làm sao biết chỗ sông nào bị hút cát?
Rất khó nhìn từ bờ. Dấu hiệu là bờ bị khoét phía dưới, có sạt lở, gần nơi từng có tàu hút cát. Cách an toàn là không lội quá đầu gối ở chỗ lạ và chỉ tắm nơi có người trông.
Người chết đuối có kêu cứu được không?
Thường không. Người đang chìm chỉ nhô miệng lên đủ để thở gấp, không đủ hơi để la, tay đập xuống nước để ngoi lên nên không vẫy được. Vì vậy người đi cùng phải luôn để mắt tới nhau.