Sau thất bại ở trận Culloden ngày 16/4/1746, Charles Edward Stuart — "Bonnie Prince Charlie" — lẩn trốn gần năm tháng ở vùng cao nguyên và các đảo phía tây Scotland, với phần thưởng 30.000 bảng treo trên đầu mà không ai tố giác. Đoạn nổi tiếng nhất là cuối tháng 6/1746, khi cô gái 24 tuổi Flora MacDonald đưa ông từ quần đảo Outer Hebrides sang đảo Skye bằng thuyền, cải trang thành cô hầu người Ireland tên Betty Burke. Ngày 20/9/1746, ông lên tàu Pháp rời Scotland mãi mãi. Câu chuyện thành huyền thoại, thành bài hát "Skye Boat Song" mà nhiều người biết qua phim truyền hình.
Từ hy vọng tới Culloden
Charles Edward Stuart là cháu nội vua James II bị lật đổ, sinh và lớn lên ở Rome. Tháng 7/1745, ông đổ bộ lên Scotland với một nhóm nhỏ, kêu gọi các thị tộc vùng cao nguyên nổi dậy giành ngai vàng cho cha mình. Quân Jacobite chiếm Edinburgh, tiến xuống tận Derby ở miền trung nước Anh, rồi rút về.
Ngày 16/4/1746, trên vùng đồng hoang Culloden gần Inverness, quân Jacobite bị quân chính phủ do công tước xứ Cumberland chỉ huy đánh tan trong chưa đầy một giờ. Sau trận, quân chính phủ đàn áp vùng cao nguyên rất khốc liệt. Charles bỏ chạy về phía tây.
Năm tháng trốn chạy
| Thời gian (1746) | Nơi chốn | Sự kiện |
|---|---|---|
| Cuối tháng 4 | Bờ biển phía tây | Vượt biển sang quần đảo Outer Hebrides, mong gặp tàu Pháp |
| Tháng 5 – 6 | Đảo Benbecula, South Uist | Sống trong lều, hang đá, nhà tranh; tàu chính phủ tuần tra dày đặc quanh đảo |
| Cuối tháng 6 | Từ Benbecula sang Skye | Flora MacDonald đưa ông vượt biển trong cải trang Betty Burke |
| Tháng 7 – 8 | Đảo Raasay, đất liền vùng cao | Lẩn trong rừng, hang núi, được các thị tộc che chở |
| Tháng 9 | Hang "Cage" trên núi Ben Alder | Ẩn trong một nơi trú dựng trên sườn núi |
| 20/9 | Loch nan Uamh | Lên tàu Pháp L'Heureux, rời Scotland |
Flora MacDonald và Betty Burke
Flora MacDonald sinh khoảng năm 1722 ở South Uist, lớn lên trong gia đình có quan hệ với cả hai phe. Cha dượng bà là sĩ quan dân quân phe chính phủ đóng trên đảo — điều quan trọng, vì ông có thể cấp giấy thông hành.
Những người ủng hộ Charles thuyết phục Flora giúp. Bà xin được giấy thông hành cho mình, một người hầu nam, các thuỷ thủ, và một cô hầu người Ireland tên Betty Burke để đi thăm mẹ ở Skye. Charles cạo râu, mặc váy hoa, đội mũ vải, khoác áo choàng. Theo lời kể của những người có mặt, ông là một "cô hầu" cao lớn, bước chân dài và vụng về với váy áo — suýt làm hỏng cuộc cải trang mấy lần.
Thuyền nhỏ vượt eo biển Minch trong đêm, gặp thời tiết xấu, cập bờ Skye gần Kilbride. Ở Skye, có lúc lính dân quân đóng ngay gần đó. Flora đưa ông tới nhà người quen, rồi tới Portree, nơi ông chia tay bà, tiếp tục sang đảo Raasay.
Vì sao không ai bán đứng ông
30.000 bảng là một khoản tiền khổng lồ, nhiều hơn cả gia sản của hầu hết các thị tộc vùng cao. Vậy mà hàng trăm người biết ông ở đâu, không ai tố giác. Các nhà sử học đưa ra nhiều lý do:
- Lòng trung thành thị tộc và danh dự trong văn hoá vùng cao: phản bội khách là nỗi nhục.
- Căm phẫn quân chính phủ sau những cuộc đàn áp sau Culloden.
- Sợ hãi và thực tế: người tố giác có thể bị chính cộng đồng mình trừng phạt; số tiền cũng khó nhận an toàn.
- Địa hình: đảo, núi, hang, biển động; quân chính phủ không biết đường.
Huyền thoại và lịch sử
Hình ảnh lãng mạn về Flora và "chàng hoàng tử đẹp trai" được thêu dệt nhiều qua thời gian. Thực tế, quan hệ của hai người chỉ kéo dài vài ngày, và Flora giúp ông vì bị thuyết phục chứ không vì tình cảm như tiểu thuyết sau này mô tả. Flora bị bắt ít lâu sau, bị giam một thời gian ở London, được thả năm 1747 theo lệnh ân xá. Bà trở nên nổi tiếng, được nhiều người trong giới thượng lưu London tới thăm.
Charles sống phần đời còn lại ở châu Âu, ngày càng thất vọng và nghiện rượu, mất ở Rome năm 1788. Bài hát "Skye Boat Song" với câu mở đầu về chiếc thuyền đưa chàng trai sang Skye được viết lời năm 1884, hơn một thế kỷ sau sự kiện — một tác phẩm lãng mạn hoá, không phải ghi chép lịch sử. Bài hát được biết rộng rãi gần đây vì làm nhạc nền cho phim truyền hình Outlander.
Cuộc đời sau đó của Flora
Flora lấy chồng năm 1750, năm 1773 tiếp nhà văn Samuel Johnson tới thăm Skye. Năm 1774, gia đình bà di cư sang Bắc Carolina ở Mỹ, rồi bị cuốn vào biến động ở đó; bà trở về Scotland và mất năm 1790. Bà được an táng ở nghĩa trang Kilmuir trên đảo Skye.
Ghé thăm
- Chiến trường Culloden gần Inverness có trung tâm du khách của National Trust for Scotland, với lối đi giữa các tảng đá ghi tên các thị tộc.
- Đảo Skye: mộ Flora MacDonald ở Kilmuir, bảo tàng đời sống vùng cao gần đó; Portree, nơi hai người chia tay.
- Glenfinnan: tượng đài nơi Charles phất cờ năm 1745, cạnh cây cầu cạn đường sắt nổi tiếng.
- Loch nan Uamh: một ụ đá ven bờ đánh dấu nơi ông rời Scotland.
Câu hỏi thường gặp
Bonnie Prince Charlie là ai?
Charles Edward Stuart (1720–1788) là cháu nội vua James II bị lật đổ, lãnh đạo cuộc nổi dậy Jacobite năm 1745 nhằm giành ngai vàng Anh cho dòng Stuart. Ông thua ở trận Culloden ngày 16/4/1746 và phải trốn chạy.
Flora MacDonald đã giúp Bonnie Prince Charlie như thế nào?
Cuối tháng 6/1746, Flora xin giấy thông hành và đưa ông từ quần đảo Outer Hebrides sang đảo Skye bằng thuyền, cải trang thành cô hầu người Ireland tên Betty Burke. Sau đó bà bị bắt, giam một thời gian và được thả năm 1747.
Bonnie Prince Charlie trốn bao lâu?
Ông lẩn trốn khoảng năm tháng, từ sau trận Culloden tháng 4 tới ngày 20/9/1746, khi lên tàu Pháp ở Loch nan Uamh. Dù bị treo thưởng 30.000 bảng, không ai tố giác ông.
Skye Boat Song có từ khi nào?
Lời bài hát được viết năm 1884, hơn một thế kỷ sau cuộc vượt biển sang Skye, nên là tác phẩm lãng mạn hoá chứ không phải tư liệu lịch sử. Bài hát được biết rộng rãi gần đây qua phim truyền hình Outlander.
Mộ Flora MacDonald ở đâu?
Flora MacDonald mất năm 1790 và được an táng ở nghĩa trang Kilmuir trên đảo Skye, Scotland. Trên mộ có đài tưởng niệm cao, là điểm dừng chân của nhiều du khách đi đảo.