Tối 23/2/1716, một ngày trước giờ bị chém đầu, bá tước Nithsdale bước ra khỏi Tháp London trong bộ váy, áo choàng và lớp phấn má của phụ nữ, mặt che khăn tay như một người đàn bà đang khóc. Người nghĩ ra và thực hiện kế hoạch là vợ ông, nữ bá tước Winifred, cùng hai người bạn gái. Ta biết khá chi tiết câu chuyện nhờ một bức thư chính Winifred viết cho em gái, và đó là một trong những cuộc thoát thân táo bạo nhất từng diễn ra ở Tháp London.
Bối cảnh: cuộc nổi dậy 1715
Năm 1714, vua George I từ xứ Hanover lên ngôi nước Anh. Những người ủng hộ dòng Stuart — gọi là phái Jacobite — muốn đưa James Francis Edward Stuart, con trai vua James II bị lật đổ, lên ngôi. Năm 1715, họ nổi dậy ở Scotland và miền bắc nước Anh. Cuộc nổi dậy thất bại; ở trận Preston tháng 11/1715, nhiều quý tộc Jacobite đầu hàng.
William Maxwell, bá tước thứ năm xứ Nithsdale, một quý tộc Công giáo ở tây nam Scotland, là một trong số đó. Ông cùng nhiều người khác bị giải về London, giam ở Tháp London, bị đưa ra Viện Quý tộc xét xử vì tội phản quốc và bị tuyên án tử hình. Ngày hành quyết được ấn định là 24/2/1716.
Một người vợ vượt mùa đông
Nghe tin chồng bị bắt, Winifred Herbert, nữ bá tước Nithsdale, đi từ Scotland xuống London giữa mùa đông, có đoạn đi ngựa qua tuyết dày. Bà tìm mọi cách xin tha: gặp các quý tộc có thế lực, và theo thư bà kể, chặn đường vua George I để dâng đơn — nhà vua không nhận. Khi hiểu rằng không còn hy vọng về mặt pháp lý, bà bắt đầu chuẩn bị một kế hoạch khác.
Kế hoạch: quá nhiều phụ nữ ra vào
Ngày 23/2, người nhà tử tù được vào thăm lần cuối. Winifred đi cùng hai người bạn, thường được gọi là bà Mills và bà Morgan. Kế hoạch dựa trên một nhận xét rất đơn giản: lính gác không đếm kỹ số phụ nữ ra vào, và không ai nhìn mặt một người đàn bà đang khóc.
- Bà Morgan vào trước, mặc thêm một bộ quần áo bên trong, cởi ra để lại rồi đi về.
- Bà Mills vào, giả vờ khóc lóc, đưa khăn che mặt, rồi đi ra — nhưng Winifred dặn bà "trở lại" bằng dáng vẻ khác, để lính gác quen với việc phụ nữ ra vào liên tục.
- Trong phòng, Winifred mặc cho chồng bộ đồ phụ nữ, tô phấn che bộ râu mới cạo, đội tóc giả, trùm áo choàng.
- Lúc trời chạng vạng, bà dắt "bà Mills" — thật ra là bá tước — ra khỏi phòng, giục lớn tiếng như sợ trễ, người kia che khăn tay lên mặt như đang khóc. Lính gác mở cửa.
- Winifred quay lại phòng, đứng một mình và nói chuyện lớn tiếng như đang trò chuyện với chồng, giả cả giọng trả lời, để lính gác bên ngoài tin ông còn ở trong. Rồi bà bước ra, dặn lính đừng làm phiền vì ông đang cầu nguyện.
Bá tước được đưa tới chỗ ẩn náu, ít ngày sau rời London theo đoàn tuỳ tùng của đại sứ Venice, sang lục địa. Hôm sau, hai quý tộc Jacobite khác bị hành quyết đúng ngày đã định trên đồi Tower Hill.
Sau cuộc thoát
Winifred trốn về Scotland, đào lên các giấy tờ của gia đình đã chôn giấu trong vườn, rồi sang châu Âu với chồng. Hai người sống phần đời còn lại ở Rome, tại triều đình lưu vong của dòng Stuart. Bá tước mất năm 1744, Winifred mất năm 1749. Tài sản và tước hiệu của gia đình bị tịch thu.
Vua George I theo các ghi chép thời đó tức giận, nhưng không truy đuổi gắt gao những người phụ nữ giúp sức.
Nguồn tin: bức thư của Winifred
| Điều ta biết | Nguồn |
|---|---|
| Bá tước bị kết án, ngày hành quyết, việc ông trốn thoát | Hồ sơ xét xử và báo chí, thư từ đương thời |
| Diễn biến trong phòng giam, cách cải trang | Thư Winifred viết cho em gái, Lady Lucy Herbert |
| Chi tiết như vượt tuyết, chặn đường nhà vua | Cũng từ thư của Winifred |
Bức thư được viết sau sự kiện, kể từ góc nhìn của chính người làm, nên có thể đã giản lược hoặc tô điểm đôi chỗ. Tuy vậy, khung sự kiện khớp với các nguồn khác, và giới sử học coi đây là một tài liệu gốc quý về cuộc nổi dậy 1715.
Vì sao cuộc thoát thành công
- Khai thác thói quen của người gác. Lính gác đã quen thấy phụ nữ ra vào khóc lóc; thêm một người nữa không gây chú ý.
- Định kiến của thời đại. Không ai nghĩ một quý bà lại dám tổ chức vượt ngục ngay trong Tháp London. Phụ nữ khóc thì không bị nhìn kỹ mặt.
- Thời điểm. Chạng vạng, ánh sáng yếu, ngày cuối cùng — lúc mọi người nghĩ tử tù đã cam chịu.
- Giữ ảo giác sau khi đi. Màn kịch nói chuyện một mình của Winifred cho chồng thêm thời gian quý giá trước khi bị phát hiện.
Dấu vết còn lại
Tháp London nay là bảo tàng và di sản thế giới. Khách tham quan có thể vào các toà tháp từng giam tù nhân chính trị và nghe những người lính gác Yeoman Warders kể lại các cuộc thoát khỏi Tháp. Câu chuyện nhà Nithsdale cũng thường được nhắc đến.
Chiếc áo choàng tương truyền bá tước mặc khi thoát được gia đình giữ lại, và ở Anh có thời người ta gọi kiểu áo choàng dài trùm đầu của phụ nữ là "áo Nithsdale". Lâu đài Caerlaverock ở tây nam Scotland, gắn với dòng họ Maxwell, nay là một điểm tham quan đẹp với hào nước bao quanh.
Câu hỏi thường gặp
Lord Nithsdale là ai?
William Maxwell, bá tước thứ năm xứ Nithsdale, là quý tộc Scotland theo phái Jacobite, tham gia cuộc nổi dậy năm 1715 ủng hộ dòng Stuart. Ông bị bắt sau trận Preston, bị kết án tử hình và giam ở Tháp London.
Lord Nithsdale trốn khỏi Tháp London như thế nào?
Tối 23/2/1716, vợ ông là Winifred cùng hai người bạn gái vào thăm, mặc cho ông đồ phụ nữ, tô phấn, trùm áo choàng. Ông bước ra với khăn tay che mặt như một phụ nữ đang khóc, trong khi Winifred ở lại giả vờ nói chuyện với ông.
Chuyện Lord Nithsdale trốn thoát có thật không?
Có. Việc ông bị kết án và trốn thoát được ghi nhận trong nhiều nguồn đương thời. Các chi tiết về cách cải trang đến từ bức thư của chính Winifred gửi em gái, được coi là tài liệu gốc dù có thể được kể lại theo góc nhìn của bà.
Sau khi trốn thoát Lord Nithsdale sống ở đâu?
Ông rời London theo đoàn của đại sứ Venice, sang châu Âu và sống ở Rome tại triều đình lưu vong của dòng Stuart cùng vợ. Ông mất năm 1744, Winifred mất năm 1749.
Có thể tìm hiểu câu chuyện này ở đâu?
Tham quan Tháp London, nơi các Yeoman Warders kể về những cuộc thoát khỏi Tháp. Bức thư của Winifred đã được in trong nhiều tuyển tập tư liệu về cuộc nổi dậy Jacobite 1715.