Jack Sheppard: tay trộm vượt ngục Newgate bốn lần trong năm 1724

Jack Sheppard là một tay trộm trẻ ở London đã vượt ngục bốn lần chỉ trong năm 1724, hai lần từ chính nhà tù Newgate — lần cuối cùng khi bị xích chân vào sàn một căn phòng khoá kín. Anh bị bắt lại và treo cổ ngày 16/11/1724 khi mới 22 tuổi, trước một đám đông khổng lồ. Kẻ trộm nhỏ mọn ấy trở thành người hùng của dân nghèo London, rồi thành nhân vật của kịch, tiểu thuyết và bài hát trong hơn một thế kỷ.

Từ thợ mộc học việc tới kẻ trộm

Jack Sheppard sinh năm 1702 ở Spitalfields, một khu nghèo của London. Cha mất sớm, anh được gửi đi học nghề thợ mộc — nghề sẽ dạy anh hiểu gỗ, khoá, then cửa và cách một căn phòng được dựng lên. Gần hết thời học việc, anh bắt đầu la cà quán rượu, quen với giới trộm cắp, rồi bỏ nghề. Từ năm 1723 anh trộm đồ, đột nhập nhà, thường đi cùng người tình là một cô gái được gọi là Edgworth Bess.

London đầu thế kỷ 18 chưa có lực lượng cảnh sát. Việc bắt trộm phần lớn do những "người bắt trộm" ăn tiền thưởng. Nổi tiếng nhất là Jonathan Wild — vừa bắt trộm vừa ngầm điều khiển cả mạng lưới trộm cắp, bán lại đồ ăn cắp cho chính khổ chủ. Sheppard không chịu nộp phần cho Wild, và Wild quyết hạ anh.

Bốn lần trong một năm

Lần thứ ba diễn ra khi anh đã bị kết án tử hình vì tội trộm. Lần thứ tư là lần làm cả London sững sờ. Nhà tù đã chuyển anh lên một căn phòng kiên cố ở tầng trên, còng tay, xích chân vào một vòng sắt gắn sàn. Trong một đêm, anh thoát xích, đục qua tường ống khói, mở hoặc phá một loạt cánh cửa khoá dẫn ra mái — theo các bản tường thuật là sáu cánh. Từ mái, anh quay lại phòng giam lấy tấm chăn để làm dây thả xuống mái nhà bên cạnh, đi qua nhà người ta xuống phố, rồi biến mất.

Sáng hôm sau, cai ngục và người dân kéo tới xem những cánh cửa bị phá. Các tờ báo London đưa tin dồn dập. Người ta in tranh khắc căn phòng và đường đi của anh để bán.

Bị bắt lại và ngày cuối cùng

Thoát được, Sheppard không rời London. Anh tiếp tục ăn trộm, mặc đồ sang ra phố, uống rượu ở quán. Ngày 31/10/1724, anh bị bắt khi đang say. Lần này anh bị canh ngày đêm, bị xích nặng hơn. Người ta còn bán vé cho dân chúng vào tù xem anh.

Ngày 16/11/1724, anh bị đưa tới giá treo cổ Tyburn. Các nguồn đương thời nói đám đông lên tới hàng chục vạn người — con số chắc chắn được ước lượng thô, nhưng cho thấy London đã đổ ra đường. Có lời kể rằng anh mang theo một con dao nhỏ, định cắt dây trói để thoát lần cuối, nhưng bị phát hiện.

Chỉ vài tháng sau, Jonathan Wild — người đã góp tay bắt Sheppard — cũng bị lật tẩy và bị treo cổ năm 1725.

Vì sao một kẻ trộm thành người hùng

• Anh không giết ai. Sheppard là kẻ trộm, không phải kẻ cướp có vũ khí. Dân nghèo dễ thấy mình trong anh.
• Anh chống lại những kẻ bị ghét hơn. Jonathan Wild và hệ thống nhà tù tham nhũng, nơi cai ngục bán chỗ ở, bán thức ăn cho tù nhân, bị dân chúng căm ghét.
• Kỹ năng thật. Những lần vượt ngục cho thấy sự khéo tay, hiểu biết về gỗ, khoá và sức bền phi thường — những thứ người lao động London kính nể.
• Báo chí mới ra đời. Thập niên 1720 là thời báo in bùng nổ ở London. Câu chuyện của Sheppard bán chạy, và báo chí cần nhân vật.

Sự thật và giai thoại

Những gì ta biết về Sheppard đến từ báo chí, hồ sơ toà án Old Bailey, và các cuốn sách nhỏ bán ngay lúc đó. Một cuốn được cho là "tự thuật" của Sheppard, xuất bản quanh ngày anh bị treo cổ; nhiều nhà nghiên cứu cho rằng nhà văn Daniel Defoe — tác giả Robinson Crusoe — có thể đã viết hoặc biên tập nó, nhưng điều này vẫn còn tranh luận. Số cánh cửa, thời gian chính xác của từng bước trong lần vượt ngục cuối có thể đã được thổi phồng một chút trong các bản kể.

Từ giá treo cổ lên sân khấu

Năm 1728, John Gay viết vở nhạc kịch The Beggar's Opera (Vở opera của kẻ ăn mày); nhân vật tướng cướp Macheath được cho là lấy cảm hứng một phần từ Sheppard, còn tên cầm đầu Peachum gợi tới Jonathan Wild. Gần hai trăm năm sau, Bertolt Brecht và Kurt Weill phóng tác vở này thành Vở opera ba xu (1928), với bài hát nổi tiếng về Mackie Dao Găm.

Năm 1839, tiểu thuyết Jack Sheppard của William Harrison Ainsworth bán chạy tới mức có hàng loạt vở kịch dựng theo. Giới chức lo ngại thanh niên bắt chước, và cơ quan kiểm duyệt sân khấu Anh trong nhiều năm hạn chế cấp phép cho các vở kịch mang tên Jack Sheppard.

Còn gì để xem

Nhà tù Newgate bị phá năm 1902; trên nền cũ nay là Toà án Hình sự Trung ương — Old Bailey. Hồ sơ các phiên toà Old Bailey từ năm 1674 tới 1913 đã được số hoá và tra cứu miễn phí trực tuyến (dự án Old Bailey Online), trong đó có phiên xử Jack Sheppard. Vị trí giá treo cổ Tyburn gần Marble Arch ngày nay được đánh dấu bằng một tấm biển tròn trên mặt đường. Bảo tàng London có tư liệu về nhà tù Newgate thời đó.