Búa thoát hiểm ô tô dùng để đập kính cửa sổ hông (hoặc kính sau), và phải đập vào góc tấm kính, gần mép khung. Đừng đập kính chắn gió phía trước: đó là kính dán nhiều lớp, có thể nứt nhưng không vỡ ra, người không chui qua được. Búa chỉ có ích khi nằm ở chỗ tay người ngồi ghế với tới được khi đang thắt dây an toàn.
Hai loại kính trên ô tô và vì sao chúng vỡ khác nhau
Muốn hiểu búa đập vào đâu, cần biết ô tô dùng hai loại kính an toàn.
| Kính cường lực (tôi) | Kính dán nhiều lớp | |
|---|---|---|
| Cấu tạo | Một tấm kính được nung rồi làm nguội nhanh, bề mặt chịu nén rất lớn | Hai tấm kính kẹp một lớp phim nhựa trong suốt ở giữa |
| Khi vỡ | Cả tấm vỡ vụn thành hạt nhỏ, ít cạnh sắc | Nứt hình mạng nhện, mảnh dính vào lớp phim, tấm kính vẫn liền |
| Thường dùng ở | Phần lớn kính cửa hông, kính sau | Kính chắn gió phía trước; ngày càng nhiều xe dùng cả cho kính hông |
| Phá bằng búa thoát hiểm | Được, nếu đập đúng góc | Rất khó, gần như không chui ra được |
Kính chắn gió phải là kính dán vì một lý do chính đáng: khi va chạm, nó giữ người trong xe không văng ra ngoài và giữ mảnh kính không bắn vào mặt. Chính đặc tính đó khiến nó trở thành bức tường khi ta muốn thoát ra.
Đập vào đâu, đập thế nào
Đập vào góc, không đập vào giữa
Phần giữa tấm kính đàn hồi nhiều nhất, búa đập vào thường nảy lại. Ở gần góc, kính được khung giữ chặt, ứng suất dồn vào một điểm nên dễ vỡ hơn. Chọn góc dưới của ô kính, cách mép khung vài phân, nơi mình vung tay thoải mái nhất.
Dùng đầu nhọn
Búa thoát hiểm có đầu thép nhọn. Một điểm nhọn tập trung lực vào diện tích rất nhỏ, đủ phá lớp bề mặt chịu nén của kính cường lực. Khi lớp đó bị thủng, cả tấm vỡ theo dây chuyền. Đập bằng mặt phẳng hay bằng nắm tay thì lực bị phân tán, kính không vỡ.
Che mặt, quay đầu đi
Kính cường lực vỡ thành hạt, ít sắc, nhưng vẫn bắn. Quay mặt đi, nhắm mắt lúc đập nếu có thể, rồi dùng búa hoặc giày gạt hết mảnh còn bám ở khung trước khi trèo ra.
Loại dụng cụ ấn lò xo
Ngoài kiểu búa vung tay, còn loại dụng cụ phá kính dùng lò xo: áp đầu vào góc kính rồi ấn mạnh, một kim thép bật ra. Loại này hợp với người ít sức và hữu ích khi không có chỗ vung tay, ví dụ lúc xe lật hoặc nước đang tràn vào. Cách dùng vẫn vậy: áp vào góc, không áp vào giữa.
Vì sao không đập kính chắn gió
Trên mạng hay có lời khuyên "đạp kính chắn gió để thoát". Đây là lời khuyên sai trong gần như mọi trường hợp:
- Kính dán nhiều lớp không vỡ thành lỗ. Ta có thể làm nó nứt trắng, lõm vào, nhưng lớp phim giữa giữ cả tấm liền nhau.
- Kính chắn gió nghiêng, rộng và gắn chặt vào khung bằng keo; đạp từ trong ra tốn rất nhiều sức và thời gian.
- Trong xe rơi xuống nước, kính chắn gió đối diện dòng nước ép vào, lại càng không thể đẩy ra.
Thời gian mất vào kính chắn gió là thời gian lẽ ra đã dùng để mở cửa hông. Lực lượng cứu hộ có dụng cụ cưa kính chuyên dụng để cắt kính chắn gió từ bên ngoài, nhưng đó là việc của họ.
Kính hông dán nhiều lớp: cái bẫy của xe đời mới
Để xe êm hơn và khó bị đập kính trộm đồ, nhiều mẫu xe đời mới dùng kính dán nhiều lớp cho cả cửa hông, thường là hai cửa trước. Với các cửa này, búa thoát hiểm không giúp được ta chui ra.
Cách kiểm tra: ở góc mỗi ô kính có một nhãn nhỏ in mờ trên kính, cho biết loại kính. Chủ xe nên đọc nhãn của từng ô, hoặc hỏi đại lý, để biết ô kính nào phá được. Nếu hai kính trước là kính dán, phương án thoát qua cửa sổ là kính hông phía sau hoặc kính sau xe, và người ngồi trước phải biết trước mình sẽ trèo qua đâu.
Đây là thông tin quan trọng hơn bất cứ quảng cáo nào về độ bền của búa: búa tốt đến mấy cũng không phá được loại kính nó không được làm ra để phá.
Để búa ở đâu
Búa nằm trong cốp, dưới gầm ghế hay trong hộc găng tay khoá kín coi như không có. Khi xe lật hoặc rơi xuống nước, người ngồi trong xe bị dây an toàn giữ chặt, không với ra xa được.
- Gắn búa ở chỗ người lái với tới khi vẫn thắt dây: hộc giữa hai ghế trước, khe bên ghế, hoặc kẹp cố định trên bảng điều khiển.
- Nếu xe đông người, có thêm một chiếc cho hàng ghế sau.
- Cố định chắc chắn. Vật cứng nằm lỏng trong xe sẽ thành vật bay khi phanh gấp.
- Nhiều búa có kèm dao cắt dây an toàn dạng lưỡi giấu trong khe. Khi khoá dây bị kẹt, luồn dây vào khe rồi kéo chéo một đường.
- Thỉnh thoảng kiểm tra xem búa còn đó không, trẻ con có lấy chơi không.
Thứ tự ưu tiên khi cần thoát khỏi ô tô
Búa là phương án dự phòng, không phải phương án đầu tiên.
- Tháo dây an toàn.
- Mở cửa nếu cửa còn mở được. Mở khoá trung tâm trước.
- Hạ kính bằng nút điện: theo khuyến cáo của giáo sư Gordon Giesbrecht (Đại học Manitoba, Canada) cho xe rơi xuống nước, hệ thống điện thường còn chạy trong thời gian ngắn sau khi xe chạm nước, nên thử hạ kính ngay.
- Phá kính hông bằng búa khi cửa kẹt và kính không hạ được.
- Ra ngoài, rời xa xe, gọi 114 (cứu nạn), 115 (cấp cứu) nếu có người bị thương.
Những hiểu lầm hay gặp
- "Đạp kính chắn gió để thoát": sai, như đã nói.
- "Rút tựa đầu ghế, dùng chân sắt đập kính": cách này có thể làm vỡ kính cường lực trong một số trường hợp, nhưng không chắc chắn và tốn sức. Coi là cứu cánh cuối cùng, đừng thay cho búa.
- "Dưới nước phải chờ nước tràn đầy xe mới mở được cửa": chuyên gia an toàn dưới nước khuyên ngược lại — đừng chờ, hãy thoát qua cửa sổ ngay khi xe còn nổi. Xem bài riêng về ô tô rơi xuống nước.
- "Có búa trong xe là yên tâm": chỉ đúng khi búa nằm đúng chỗ, mọi người trong xe biết nó ở đâu và biết ô kính nào phá được.
Việc làm được ngay
- Ra xe, tìm nhãn nhỏ ở góc từng ô kính, ghi lại ô nào là kính cường lực, ô nào là kính dán nhiều lớp.
- Gắn búa ở chỗ người lái với tới khi đang ngồi thắt dây. Thử ngồi vào ghế, thắt dây, nhắm mắt và với tay lấy búa.
- Chỉ cho người thường đi cùng xe (vợ chồng, con lớn) biết búa ở đâu và ô kính nào nên đập.
- Không đập thử kính xe thật. Nếu muốn cảm nhận lực, hỏi các buổi huấn luyện kỹ năng thoát hiểm của lực lượng PCCC & CNCH địa phương, nơi thường có mô hình để thực hành.
- Lưu số 114, 115, 113 trong máy và dạy con cách gọi.
Câu hỏi thường gặp
Búa thoát hiểm ô tô đập vào chỗ nào của kính?
Đập đầu nhọn vào góc dưới của kính cửa hông, cách mép khung vài phân. Phần giữa tấm kính đàn hồi nên búa dễ nảy lại. Kính cường lực sẽ vỡ vụn cả tấm khi đầu nhọn đập đúng góc.
Vì sao không đập kính chắn gió ô tô?
Kính chắn gió là kính dán nhiều lớp, có lớp phim nhựa kẹp giữa. Khi bị đập, nó nứt hình mạng nhện nhưng vẫn liền một tấm, người không chui ra được. Thoát qua cửa hông hoặc kính sau mới đúng.
Làm sao biết kính xe là kính cường lực hay kính dán?
Ở góc mỗi ô kính có một nhãn nhỏ in trên mặt kính cho biết loại kính. Có thể hỏi thêm đại lý hoặc tra tài liệu của xe. Nhiều xe đời mới dùng kính dán cho hai cửa trước, búa không phá được.
Nên để búa thoát hiểm ở đâu trong ô tô?
Ở chỗ người lái với tới khi vẫn đang thắt dây an toàn, như hộc giữa hai ghế hoặc khe bên ghế, và phải cố định chắc. Để trong cốp hay hộc găng tay khoá thì lúc cần không lấy ra được.
Không có búa thì thoát khỏi ô tô bằng cách nào?
Trước hết thử mở cửa và hạ kính bằng nút điện. Nếu không được, dùng vật cứng có đầu nhọn đập vào góc kính hông. Khi bị kẹt, hãy gọi 114 và báo rõ vị trí để lực lượng cứu nạn đến cắt kính, cắt cửa.