Xe khách giường nằm bốc cháy: tìm cửa thoát hiểm và búa phá kính

Khi xe khách giường nằm có mùi khét hoặc khói, việc đầu tiên là hô to cho tài xế dừng xe và cho cả xe cùng nghe, rồi rời xe bằng cửa gần nhất: cửa lên xuống, cửa thoát hiểm, hoặc cửa sổ phá bằng búa. Ra ngoài rồi thì đi xa khỏi xe và khỏi làn đường, sau đó mới gọi 114. Không ai quay lại lấy hành lý.

Phần còn lại của bài là những việc nên làm ngay lúc vừa lên xe, vì khi khói đã đầy khoang thì không còn thời gian để tìm.

Vì sao cháy xe giường nằm nguy hiểm hơn xe ghế ngồi

Xe giường nằm là một khoang dài, chật, kín và đầy vật liệu dễ cháy. Mỗi giường có đệm mút, chăn, rèm che, nhiều xe còn ốp nhựa và bọc da. Khi bắt lửa, những thứ này sinh rất nhiều khói đen và khí độc. Cửa kính đóng kín vì máy lạnh, nên khói không có lối thoát mà dồn lên trần, rồi hạ dần xuống ngang mặt người nằm ở tầng trên.

Thêm mấy yếu tố khiến người trên xe chậm phản ứng:

• Đi đêm, nhiều người đang ngủ. Người ngủ say thường chỉ tỉnh khi đã có khói dày.
• Lối đi rất hẹp: phần lớn xe giường nằm có ba dãy giường hai tầng và hai lối đi nhỏ, chỉ đủ một người nghiêng mình đi qua.
• Hành khách để giày dép ở cửa, đi chân đất trên xe. Lúc thoát ra phải bước qua kính vỡ, mặt đường nóng, đá dăm.
• Cửa lên xuống thường chỉ có một, ở phía trước. Nếu đám cháy bắt đầu từ khoang máy hoặc phía đầu xe, cửa đó có thể bị chặn đầu tiên.

Nguyên nhân cháy xe khách hay gặp là chập điện, rò rỉ nhiên liệu, phanh hoặc lốp quá nhiệt khi đổ đèo dài, và hàng hoá dễ cháy gửi trong khoang hành lý. Hành khách không sửa được những thứ đó, nhưng có thể chuẩn bị để thoát ra nhanh.

Ba phút khi vừa lên xe: tìm cửa thoát hiểm và búa

Đây là việc quan trọng nhất trong cả bài, và chỉ tốn ba phút lúc xe còn đứng ở bến.

Tìm cửa thoát hiểm

Theo quy định về xe khách, xe phải có cửa thoát hiểm ngoài cửa lên xuống. Với xe giường nằm, cửa này thường ở phía sau thân xe hoặc bên hông, có tay nắm hoặc cần gạt, kèm hình vẽ hướng dẫn cách mở. Hãy đi tới nhìn tận mắt: nó nằm ở dãy nào, tay nắm kéo hay xoay, có bị chăn gối, thùng hàng chắn không. Nếu bị chắn, nhờ phụ xe dọn ngay.

Tìm búa phá kính

Cạnh các ô cửa sổ thường có búa thoát hiểm treo trên giá, đầu nhọn bằng thép. Một số ô kính có đánh dấu vị trí nên đập. Đếm xem búa gần giường mình nhất cách mấy hàng. Nếu thấy giá treo trống, báo với phụ xe — búa bị lấy mất là chuyện không hiếm.

Chuẩn bị cho chính mình

• Để giày dép ngay đầu giường trong túi nilon thay vì để ở cửa. Thoát ra bằng chân trần qua kính vỡ là thêm một chấn thương.
• Điện thoại, giấy tờ, ví để trong một túi đeo người. Khi có sự cố, không phải lục balo.
• Nhớ mình nằm ở dãy nào, tầng nào, và đếm số giường từ chỗ mình tới cửa. Trong khói đen, đếm bằng tay là cách tìm đường duy nhất.
• Nếu đi cùng trẻ nhỏ, cho trẻ nằm cùng giường hoặc giường sát mình, không để trẻ ở dãy khác.

Khi phát hiện khói, mùi khét: thứ tự việc phải làm

1. Hô to: "Cháy! Dừng xe!" — đủ để tài xế và cả khoang nghe. Đừng ngại làm phiền. Một mùi khét lạ đã đủ lý do để xe dừng kiểm tra.
2. Đánh thức người bên cạnh, nhất là người ở tầng trên, nơi khói tới trước.
3. Đi giày, cầm túi đeo người, bỏ lại balo và vali.
4. Cúi thấp khi đi trong lối đi. Khói nóng nằm ở phần trên khoang; sát sàn còn chút không khí dễ thở hơn.
5. Đi về cửa gần nhất không có lửa: cửa lên xuống nếu đã mở, cửa thoát hiểm nếu gần hơn, cửa sổ nếu cả hai bị chặn.
6. Ra ngoài rồi thì đi xa khỏi xe ít nhất vài chục mét, đứng ở phía ngoài làn đường, sau hàng rào nếu có. Lốp và bình nhiên liệu có thể nổ.
7. Gọi 114, nói rõ vị trí (tên đường, cây số, gần địa điểm nào), số người trên xe, có ai còn kẹt không. Nếu có người bị thương, gọi thêm 115.

Tài xế có trách nhiệm dừng xe ở chỗ an toàn, mở cửa, tắt máy và điều hành hành khách xuống. Nhưng nếu xe vẫn chạy trong khi khói đã lan, hành khách có quyền và nên yêu cầu dừng ngay.

Mở cửa thoát hiểm và phá kính đúng cách

Cửa thoát hiểm

Làm theo hình vẽ cạnh cửa: thường là kéo tay nắm hoặc gạt cần rồi đẩy cửa ra ngoài. Một số loại phải giật nắp nhựa che cần mở trước. Xe phải dừng hẳn rồi mới nhảy xuống; cửa phía sau xe khách thường khá cao so với mặt đường, nên ngồi xuống mép cửa rồi trượt xuống, đừng nhảy đứng.

Phá cửa sổ bằng búa

Cửa sổ hông xe khách đa phần là kính cường lực. Loại kính này rất cứng ở giữa tấm, nhưng khi bị một điểm nhọn đập mạnh ở góc, cả tấm vỡ vụn thành hạt nhỏ, ít cạnh sắc.

• Đập vào góc kính, cách mép khung một chút, bằng đầu nhọn của búa. Đập giữa tấm kính thì búa thường nảy lại.
• Kính vỡ rồi thì dùng búa, giày hoặc khuỷu tay có áo dày gạt sạch mảnh còn bám ở mép khung trước khi trèo ra.
• Trèo ra bằng chân trước, bụng úp về phía xe, để có thể bám khung và hạ người xuống từ từ.
• Không có búa thì tìm vật cứng, nhỏ, nhọn: chốt kim loại của tựa đầu, khoá thắt lưng, bình chữa cháy. Đập tay không vào kính hầu như vô ích.

Cách dùng búa và vì sao không đập kính chắn gió được nói kỹ ở bài riêng về búa thoát hiểm ô tô trong cùng danh mục.

Những phản xạ sai thường gặp

Khói đã dày: thoát trong bóng tối

Nếu tỉnh dậy khi khoang đã đen khói, đừng đứng thẳng. Bò hoặc đi khom sát sàn, một tay lần theo thành giường để không lạc hướng. Lúc này con số giường đã đếm khi lên xe mới có giá trị: biết còn bốn giường nữa thì tới cửa sau, ta đi tiếp chứ không quay đầu.

Lấy áo hoặc khăn che mũi miệng giúp đỡ bụi và hơi nóng phần nào, nhưng không lọc được khí độc như CO. Đừng vì có khăn che mà đi chậm lại. Nín thở và đi nhanh hướng ra ngoài vẫn là cách tốt nhất.

Nếu cửa nào cũng bị chặn và không phá được kính, hãy đến chỗ xa lửa nhất, đập kính, hô to và vẫy để người bên ngoài thấy. Người ở ngoài có thể đập kính từ phía ngoài vào.

Người ở ngoài xe làm được gì

• Gọi 114 trước, rồi mới giúp.
• Đập cửa sổ từ bên ngoài ở chỗ xa lửa, nơi có người đang đập bên trong.
• Đỡ người trèo ra, dẫn họ ra xa khỏi xe và khỏi làn xe chạy.
• Dùng bình chữa cháy chỉ khi lửa còn nhỏ và mình có đường lùi. Lửa đã trùm khoang thì bình xách tay không còn tác dụng; lúc đó lo cứu người và chờ lính cứu hoả.
• Không mở cốp hay khoang hành lý đang bốc khói: luồng không khí ùa vào có thể làm lửa bùng lên.

Việc làm được ngay

• Lần tới lên xe khách, dành ba phút: đi xem cửa thoát hiểm, đếm khoảng cách tới búa gần nhất, đặt giày ở đầu giường.
• Lưu sẵn trong điện thoại: 114 cứu hoả, cứu nạn; 115 cấp cứu; 113 công an. Gọi miễn phí, kể cả khi máy hết tiền.
• Khi đặt vé, ưu tiên giường gần cửa thoát hiểm hoặc cửa lên xuống nếu có thể chọn, nhất là khi đi cùng người già và trẻ nhỏ.
• Thấy xe có dấu hiệu bất thường (mùi khét, khói ở bánh xe, tài xế bỏ qua cảnh báo), cứ lên tiếng. Nhà xe chịu trách nhiệm an toàn, nhưng hành khách là người ngửi thấy khói đầu tiên.
• Học một buổi kỹ năng PCCC và sơ cứu do lực lượng Cảnh sát PCCC & CNCH hoặc Hội Chữ thập đỏ tổ chức ở địa phương.