Trẻ bị bỏ quên trong ô tô đóng kín dưới nắng có thể bị sốc nhiệt rất nhanh, vì xe nóng lên nhanh và cơ thể trẻ nóng lên nhanh hơn người lớn nhiều lần. Việc của người lớn là không bao giờ để trẻ một mình trong xe, dù chỉ vài phút. Việc dạy con là: nếu bị kẹt trong xe, trèo lên ghế lái và bấm còi thật lâu, bật đèn khẩn cấp, thử mở cửa trước. Ai thấy trẻ một mình trong xe nóng thì gọi 113 và 115 ngay.
Vì sao vài phút cũng nguy hiểm
Cục Quản lý An toàn Giao thông Đường cao tốc Mỹ (NHTSA) theo dõi tai nạn này nhiều năm và đưa ra mấy điểm cần nhớ:
- Thân nhiệt của trẻ tăng nhanh gấp 3 đến 5 lần người lớn.
- Trong xe đóng kín, nhiệt độ có thể tăng thêm hơn 10°C chỉ trong khoảng 10 phút đầu, và tiếp tục tăng sau đó.
- Hé cửa kính gần như không làm xe mát hơn đáng kể.
- Sốc nhiệt ở trẻ đã xảy ra cả khi trời ngoài xe chỉ mát mẻ, chứ không chỉ ngày nắng gắt.
Ở Việt Nam, xe đỗ ngoài trời mùa hè có thể nóng như lò. Các vụ trẻ tử vong trên xe đưa đón học sinh ở Hà Nội năm 2019 và ở Thái Bình năm 2023 đã khiến nhiều trường mầm non, tiểu học đưa bài "bấm còi khi bị kẹt trong xe" vào giờ học kỹ năng. Bài học từ những vụ đó không nằm ở việc ai sai, mà ở chỗ: tai nạn này xảy ra với người chăm chỉ, thương con như mọi người khác.
Trẻ bị bỏ quên như thế nào
Theo các phân tích của NHTSA, có ba kiểu chính:
| Kiểu | Thường xảy ra khi | Cách chặn |
|---|---|---|
| Người lớn quên trẻ trong xe | Đổi thói quen (hôm nay bố đưa con thay mẹ), mệt, vội, trẻ ngủ im ở ghế sau | Mẹo "nhìn ghế sau trước khi khoá xe", hẹn trường gọi khi con vắng |
| Trẻ tự trèo vào xe chơi rồi không ra được | Xe đỗ trong sân, không khoá, chìa để trong tầm tay trẻ | Luôn khoá xe, cất chìa khoá cao, dạy trẻ xe không phải chỗ chơi |
| Người lớn cố ý để trẻ lại "một chút" | Chạy vào cửa hàng, đi đóng tiền, nghĩ để máy lạnh là đủ | Không có "một chút" nào an toàn; mang trẻ theo |
Kiểu thứ nhất là nhiều nhất và đáng sợ nhất, vì không ai nghĩ mình sẽ quên con. Trí nhớ con người hoạt động theo thói quen: khi lịch trình thay đổi, não có thể chạy "chế độ tự động" theo lộ trình cũ.
Dạy con thoát ra: bấm còi, đèn, cửa trước
Trẻ từ khoảng 3–4 tuổi đã có thể học. Dạy bằng cách thực hành trong xe của nhà mình, xe tắt máy, đỗ trong bóng râm, người lớn ngồi cạnh.
Bước 1: Không hoảng, không ngủ tiếp
Nói với con: "Nếu con tỉnh dậy mà xe khoá, không có ai, con không được nằm im chờ. Con làm ngay mấy bước bố mẹ dạy."
Bước 2: Trèo lên ghế lái
Trẻ ở ghế sau thường không mở được cửa sau vì khoá trẻ em. Dạy con trèo qua khe giữa hai ghế trước lên ghế lái.
Bước 3: Bấm còi thật lâu
Còi xe ở giữa vô-lăng. Trẻ nhỏ tay yếu, ấn một tay thường không đủ. Dạy con ấn bằng cả hai bàn tay, hoặc ngồi lên vô-lăng và nhún mông, hoặc tì cả người vào. Trên phần lớn ô tô, còi vẫn kêu khi xe đã tắt máy. Bấm nhiều lần, kéo dài, đến khi có người tới.
Bước 4: Bật đèn khẩn cấp
Chỉ cho con nút có hình tam giác đỏ trên bảng điều khiển. Đèn nháy giúp người bên ngoài chú ý.
Bước 5: Thử mở cửa trước
Ở nhiều xe, kéo tay nắm cửa trước từ bên trong là mở được, có khi phải kéo hai lần. Dạy con tìm nút mở khoá trên cửa. Nếu mở được, con ra ngoài, đứng chỗ an toàn, tìm người lớn.
Bước 6: Đập kính, vẫy tay, la to
Khi có người đi qua, đập tay vào kính, vẫy, gọi to. Trẻ không cần biết phá kính; người lớn bên ngoài sẽ làm việc đó.
Mỗi xe một khác: còi to nhỏ, vị trí nút đèn, cách mở khoá. Phải tập trên đúng chiếc xe trẻ hay đi. Nếu con đi xe đưa đón của trường, hỏi trường đã cho trẻ tập trên xe đó chưa.
Mẹo cho người lớn để không bao giờ quên
- Để vật mình cần ở ghế sau: điện thoại, túi xách, thẻ ra vào công ty, hoặc một chiếc giày trái. Không lấy được vật đó thì không xuống xe được, và phải nhìn thấy con.
- Nhìn ghế sau mỗi lần khoá xe, kể cả khi không chở con. Thói quen lặp lại hằng ngày mới cứu được người vào hôm lịch trình bị đảo lộn.
- Hẹn với trường, nhà trẻ: nếu con không tới lớp mà chưa được báo nghỉ, cô giáo gọi điện cho bố mẹ ngay.
- Đặt một món đồ chơi vào ghế trẻ khi ghế trống; khi đặt con vào ghế, chuyển món đồ chơi lên ghế phụ trước mặt.
- Luôn khoá xe và cất chìa khoá, kể cả xe đỗ trong sân nhà, để trẻ không tự trèo vào.
- Xe đưa đón học sinh: kiểm tra từng ghế, đếm sĩ số lúc lên và lúc xuống, ghi sổ có hai người ký.
Thấy trẻ một mình trong xe nóng: làm gì
- Quan sát trẻ: trẻ còn tỉnh, khóc, đổ mồ hôi; hay đã lả, đỏ bừng, không phản ứng?
- Gọi 113 (công an) và 115 (cấp cứu). Nói rõ địa điểm, biển số xe, tình trạng trẻ.
- Tìm chủ xe: nhờ bảo vệ, cửa hàng gần đó gọi loa.
- Theo NHTSA, nếu trẻ có dấu hiệu nguy kịch vì nóng, phải đưa trẻ ra khỏi xe càng nhanh càng tốt. Khi đó, đập kính ở cửa xa chỗ trẻ ngồi nhất, có người làm chứng, và báo ngay cho công an.
- Đưa trẻ vào chỗ mát, nới quần áo, làm mát bằng nước, chờ cấp cứu. Trẻ lơ mơ thì không ép uống nước.
Trẻ đã bị sốc nhiệt, dù sau đó tỉnh lại, vẫn phải đưa đi viện. Tổn thương do nhiệt có thể không lộ ra ngay.
Việc làm được ngay
- Cuối tuần này, ra xe cùng con, tập đủ sáu bước. Khen con thật nhiều khi con bấm còi được.
- Đặt điện thoại hoặc túi ở ghế sau từ hôm nay, kể cả khi đi một mình, để thành thói quen.
- Gọi điện cho cô giáo, thống nhất cách báo khi con vắng.
- Nếu con đi xe đưa đón, hỏi trường về quy trình đếm trẻ trên xe và xem con đã được tập bấm còi trên xe đó chưa.
- Dạy con số 113, 114, 115 và ý nghĩa của từng số.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị bỏ quên trong ô tô bao lâu thì nguy hiểm?
Không có khoảng thời gian an toàn. Theo NHTSA, nhiệt độ trong xe đóng kín có thể tăng hơn 10°C trong khoảng 10 phút đầu, và thân nhiệt trẻ tăng nhanh gấp 3 đến 5 lần người lớn. Vì vậy không để trẻ một mình trong xe dù chỉ một phút.
Dạy trẻ bấm còi ô tô như thế nào?
Dạy trẻ trèo lên ghế lái, ấn giữa vô-lăng bằng cả hai bàn tay, hoặc ngồi lên vô-lăng và nhún người. Tập ngay trên chiếc xe trẻ hay đi, có người lớn ngồi cạnh. Trên phần lớn ô tô, còi vẫn kêu khi xe đã tắt máy.
Trẻ mấy tuổi thì dạy được kỹ năng thoát khỏi ô tô?
Trẻ khoảng 3–4 tuổi đã có thể tập bấm còi và bật đèn khẩn cấp. Trẻ lớn hơn học thêm cách mở khoá cửa trước. Tập lặp lại nhiều lần trong không khí vui vẻ, không doạ trẻ.
Thấy trẻ bị nhốt trong ô tô thì nên làm gì?
Gọi 113 và 115, báo địa điểm và biển số xe, nhờ người tìm chủ xe. Nếu trẻ đã lả, không phản ứng, phải đưa trẻ ra khỏi xe càng nhanh càng tốt, đập kính ở cửa xa chỗ trẻ, rồi làm mát và chờ cấp cứu.
Làm sao để không quên con trong xe?
Để điện thoại hoặc túi xách ở ghế sau, tập thói quen nhìn ghế sau mỗi lần khoá xe, và hẹn với trường gọi ngay khi con vắng không báo. Thói quen hằng ngày là thứ bảo vệ ta vào hôm lịch trình bị xáo trộn.