Ô tô rơi xuống nước thường còn nổi khoảng một phút, có khi ngắn hơn. Đó là lúc duy nhất thoát ra dễ: tháo dây an toàn, hạ hoặc phá kính cửa hông, đưa trẻ ra trước, rồi ra theo — không chờ, không gọi điện trước, không cố mở cửa khi nước đã ép vào. Lên được bờ rồi mới gọi 114 và 115.
Lời khuyên này dựa trên các thí nghiệm thật với xe chìm do giáo sư Gordon Giesbrecht (Đại học Manitoba, Canada) thực hiện, và được nhiều tổ chức cứu hộ dùng lại.
Ba giai đoạn khi xe chìm
Hiểu xe chìm thế nào giúp ta hiểu vì sao mỗi giây đều quý. Các thí nghiệm của nhóm Giesbrecht chia quá trình làm ba giai đoạn:
| Giai đoạn | Chuyện gì xảy ra | Thoát ra |
|---|---|---|
| Nổi | Xe vừa chạm nước, còn nổi trên mặt, nước chưa ngập tới cửa sổ. Thường kéo dài khoảng nửa phút tới một phút. | Dễ nhất. Hạ kính hoặc phá kính, chui ra. |
| Chìm dần | Nước ngập lên tới cửa sổ rồi qua cửa sổ, tràn vào khoang. Đầu xe nặng vì máy nên thường chúi xuống trước. | Khó. Nước ép cửa, nước tràn qua ô kính đã mở. |
| Chìm hẳn | Khoang ngập nước, xe chìm xuống đáy, có thể lật ngửa. Tối, lạnh, mất phương hướng. | Rất khó, nhiều người không qua được. |
Thông điệp rõ ràng: mọi việc phải làm trong giai đoạn nổi. Nhiều người mất giai đoạn này vì làm những việc tưởng là đúng — gọi điện cầu cứu, cố mở cửa, chờ xem chuyện gì xảy ra.
Bốn bước: dây an toàn, cửa sổ, trẻ em, ra ngoài
Giesbrecht tóm quy trình bằng bốn chữ tiếng Anh: Seatbelts, Windows, Children, Out. Dịch ra là bốn việc, làm theo đúng thứ tự.
1. Tháo dây an toàn
Ngay khi xe chạm nước. Đừng tháo dây trước khi xe chạm nước: cú va xuống mặt nước có thể rất mạnh, dây an toàn đang bảo vệ ta.
2. Mở cửa sổ
Hạ kính bằng nút điện ngay. Hệ thống điện của xe thường còn chạy được một lúc sau khi chạm nước. Nếu kính không hạ được, phá kính cửa hông bằng búa thoát hiểm, đập vào góc tấm kính. Đừng đập kính chắn gió phía trước: nó là kính dán nhiều lớp, không vỡ ra được.
Đừng cố mở cửa. Khi nước ngoài cao hơn đáy cửa, áp lực nước ép cửa vào thân xe; người lớn khoẻ cũng khó đẩy ra. Mở được thì nước tràn vào rất nhanh và xe chìm nhanh hơn.
3. Đưa trẻ ra
Tháo dây cho trẻ, bế trẻ lên và đẩy ra qua cửa sổ trước người lớn. Nếu có nhiều trẻ, Giesbrecht khuyên đưa trẻ lớn nhất ra trước, vì trẻ lớn có thể tự bám vào xe và giúp em nhỏ. Trẻ nhỏ để sau cùng, người lớn đưa ra rồi ôm theo.
4. Ra ngoài
Chui ra qua cửa sổ, bám vào xe, rồi bơi hoặc bám vật nổi vào bờ. Nếu không bơi được và xe còn nổi, có thể trèo lên nóc xe trong giây lát để gọi người, nhưng xe sẽ chìm — hãy tìm bờ, cành cây, vật nổi gần nhất.
Vì sao không gọi cứu hộ trước
Đây là lời khuyên ngược trực giác nhất. Phản xạ của nhiều người là bấm điện thoại. Nhưng một cuộc gọi tốn ít nhất vài chục giây để kết nối, nói vị trí, trả lời câu hỏi — gần hết giai đoạn nổi. Lực lượng cứu nạn cũng không thể tới trong một phút.
Thứ tự đúng: ra khỏi xe trước, gọi sau. Lên bờ rồi gọi 114 (cứu nạn cứu hộ), 115 (cấp cứu), hoặc 112 (tìm kiếm cứu nạn). Nếu còn người kẹt trong xe, báo rõ vị trí xe chìm.
Những niềm tin sai về xe rơi xuống nước
- "Chờ nước ngập đầy xe rồi mở cửa vì áp suất cân bằng." Về lý thuyết, khi khoang đầy nước thì mở được cửa. Nhưng lúc đó xe đã chìm, trời tối, nước lạnh, người đã nín thở lâu, có thể xe đang lật. Nhiều người không qua được lúc đó. Hãy coi đây là phương án cuối cùng khi đã lỡ mất giai đoạn nổi, không phải kế hoạch.
- "Túi khí trong xe sẽ cho ta thở." Túi không khí đọng ở trần xe có thể có, nhưng nhỏ, không ổn định và biến mất khi xe tiếp tục chìm. Không ai nên chờ đợi trong đó.
- "Đạp kính chắn gió để thoát." Sai. Kính chắn gió không vỡ ra, lại đang bị nước ép.
- "Mở cửa cho nước vào để xe chìm nhanh rồi mở được." Sai. Chỉ làm mất giai đoạn nổi.
Khi đã lỡ: xe đã chìm và mình vẫn trong xe
Nếu chưa ra được khi xe chìm hẳn, vẫn còn cơ hội nhỏ:
- Giữ bình tĩnh nhất có thể, giữ một tay trên tay nắm cửa hoặc khung cửa sổ để không mất phương hướng khi xe lật.
- Khi nước gần ngập khoang, hít một hơi sâu sát trần xe.
- Khi nước đã ngập đầy, áp lực trong và ngoài gần cân bằng: mở cửa hoặc đẩy người qua ô cửa sổ đã mở, rồi bơi theo hướng các bọt khí nổi lên — đó là hướng lên mặt nước.
Không ai nên tập điều này ngoài đời. Nó chỉ là cách nói rằng ngay cả khi đã muộn, cũng đừng bỏ cuộc.
Người đứng trên bờ làm gì
- Gọi 114 ngay, báo vị trí, số người trong xe nếu biết.
- Hô to, chỉ cho người trong xe hạ kính, ra qua cửa sổ.
- Không nhảy xuống nước nếu không có kỹ năng cứu đuối và không có vật nổi. Ném dây, sào, can nhựa rỗng, áo phao cho người đã ra khỏi xe. Danh mục thoát thân dưới nước có bài riêng về cứu người đuối nước mà không thành nạn nhân thứ hai.
- Theo dõi và ghi nhớ vị trí xe chìm để chỉ cho lực lượng cứu nạn.
Sau khi lên bờ
Ai đã ở trong nước, uống phải nước hoặc ngạt nước, dù đã tỉnh táo, vẫn nên đi viện kiểm tra. Biến chứng ở phổi có thể xuất hiện muộn. Nếu có người ngừng thở, gọi 115 và làm hồi sức tim phổi nếu đã được học. Giữ ấm cho người vừa ra khỏi nước, nhất là trẻ em.
Việc làm được ngay
- Ngồi vào xe, thắt dây, rồi tập bằng lời: "dây, kính, con, ra". Tập vài lần đến mức nói được không cần nghĩ.
- Kiểm tra kính hông của xe mình là kính cường lực hay kính dán nhiều lớp (đọc nhãn nhỏ ở góc kính). Biết trước ô nào phá được.
- Gắn búa thoát hiểm ở chỗ người lái với tới khi đang thắt dây. Ai thường ngồi ghế phụ cũng phải biết búa ở đâu.
- Khi lái xe ven sông, kênh, đường đê, nhất là ban đêm, mưa lớn, đường ngập, hãy giảm tốc. Không lái xe qua đường ngập nước chảy xiết — chỉ một lớp nước chảy mạnh cũng đủ đẩy xe trôi.
- Cho con học bơi và học kỹ năng nổi ở nơi có huấn luyện viên.
Câu hỏi thường gặp
Ô tô rơi xuống nước còn nổi được bao lâu?
Thí nghiệm của nhóm Gordon Giesbrecht cho thấy giai đoạn nổi thường chỉ khoảng nửa phút đến một phút, tuỳ xe và tuỳ nước. Đó là lúc thoát ra dễ nhất. Đừng trông chờ thời gian dài hơn.
Ô tô rơi xuống nước có nên mở cửa không?
Không nên cố mở cửa. Nước bên ngoài ép cửa rất mạnh, và nếu mở được thì nước tràn vào làm xe chìm nhanh hơn. Thoát qua cửa sổ hông: hạ kính bằng nút điện hoặc phá kính bằng búa.
Xe chìm thì có nên gọi cứu hộ ngay không?
Hãy thoát ra trước. Một cuộc gọi tốn gần hết thời gian xe còn nổi, và cứu hộ không thể tới trong một phút. Lên bờ rồi mới gọi 114 hoặc 115, báo vị trí xe chìm nếu còn người bên trong.
Có trẻ em trong xe rơi xuống nước thì đưa ai ra trước?
Tháo dây cho trẻ và đẩy trẻ ra qua cửa sổ trước người lớn. Nếu có nhiều trẻ, khuyến cáo của Giesbrecht là đưa trẻ lớn ra trước để bám xe và giúp em. Người lớn ra sau cùng, mang theo trẻ nhỏ nhất.
Người vừa thoát ra khỏi xe chìm có cần đi viện không?
Có. Người đã ngạt nước hoặc uống phải nước, dù đã tỉnh, vẫn có thể bị biến chứng ở phổi xuất hiện muộn. Nên đi viện kiểm tra, và gọi 115 ngay nếu có người khó thở hay lơ mơ.