Tối 28/11/1942, hộp đêm Cocoanut Grove ở Boston bốc cháy khi đang có khoảng một nghìn người bên trong — gấp đôi sức chứa cho phép — và 492 người chết, nhiều người dồn chết ngay tại cánh cửa xoay ở lối vào chính. Sau vụ này, luật nhiều bang của Mỹ buộc cửa xoay phải có cửa bản lề mở ra ngoài đặt bên cạnh, cấm đồ trang trí dễ cháy, và y học bỏng có những bước tiến lớn. Đó là lý do bạn hay thấy một cánh cửa thường đứng cạnh cửa xoay ở khách sạn, toà văn phòng.
Một hộp đêm giả nhiệt đới
Cocoanut Grove là hộp đêm nổi tiếng nhất Boston thời đó. Bên trong trang trí như một hòn đảo nhiệt đới: cây dừa giả, trần căng vải lụa xanh như bầu trời, tường bọc vải, mây tre, đèn mờ. Có tầng hầm là quán bar Melody Lounge, tầng trệt là phòng ăn lớn và sàn nhảy, một quầy bar mới mở thêm.
Tối thứ Bảy hôm đó là ngày sau Lễ Tạ ơn, có trận bóng bầu dục đại học lớn trong ngày, nhiều người đi ăn mừng, nhiều quân nhân đang nghỉ phép. Theo các nguồn điều tra, có khoảng một nghìn người trong một nơi được cấp phép cho khoảng 460 người.
Từ một bóng đèn bị tháo
Khoảng 10 giờ 15 tối, ở góc tối của Melody Lounge dưới hầm, một người khách được cho là đã vặn lỏng bóng đèn để có chỗ ngồi kín đáo. Một nhân viên trẻ được bảo đi vặn lại; không thấy đui đèn trong bóng tối, cậu quẹt một que diêm. Không lâu sau, cây dừa giả cạnh đó bốc lửa.
Cơ quan cứu hoả Boston chưa bao giờ kết luận chắc chắn que diêm ấy là nguyên nhân; báo cáo chính thức ghi nguyên nhân "không xác định". Cậu nhân viên không bị coi là có tội. Điều mọi cuộc điều tra đều đồng ý là: lửa bắt vào vải trang trí trên trần và lan với tốc độ không ai ngờ — chạy dọc trần, lên cầu thang, sang phòng ăn tầng trên chỉ trong vài phút, kéo theo khói dày và khí độc.
Cửa: nơi phần lớn người chết
Người dưới hầm chạy lên cầu thang duy nhất dẫn ra lối chính. Ở đó chỉ có một cánh cửa xoay. Cửa xoay chỉ cho một luồng người đi qua từng ô nhỏ; khi hàng chục người xô vào từ hai phía, nó kẹt cứng. Lính cứu hoả về sau tìm thấy rất nhiều nạn nhân chồng lên nhau phía sau cánh cửa ấy.
Các lối ra khác cũng không cứu được bao nhiêu:
| Lối ra | Tình trạng đêm đó |
|---|---|
| Cửa xoay lối chính | kẹt khi đám đông xô tới |
| Một số cửa phụ | khoá, cài then để khách không lẻn ra mà không trả tiền |
| Cửa mở vào trong | bị đám đông ép chặt, không kéo ra được |
| Cửa sau quầy, lối nhân viên | khách không biết là có |
| Cửa sổ | nhiều ô bị che, xây bít hoặc có song |
Một số người sống sót nhờ nhân viên dẫn qua bếp và lối phục vụ, hay chui vào tủ lạnh lớn dưới hầm. Toàn bộ thảm hoạ diễn ra trong khoảng mười lăm phút. Con số cuối cùng là 492 người chết, khiến đây là một trong những vụ cháy hộp đêm chết nhiều người nhất lịch sử.
Những gì đã thay đổi
Cửa xoay phải có cửa thường bên cạnh
Bang Massachusetts nhanh chóng ra luật: cửa xoay ở nơi công cộng phải có cửa bản lề mở ra ngoài đặt ngay cạnh, hoặc loại cửa xoay có cánh gập phẳng được khi bị xô mạnh. Nhiều bang khác và các bộ quy chuẩn an toàn tính mạng làm theo. Lần sau đi qua sảnh một toà nhà lớn, để ý: cửa xoay hầu như luôn có cửa thường đứng cạnh, và cửa thường ấy là lối bạn nên nhớ.
Đồ trang trí và biển lối ra
Luật mới cấm dùng vật liệu trang trí dễ cháy ở nơi tụ tập đông người, yêu cầu biển lối ra sáng và nhìn thấy được, không khoá cửa thoát hiểm khi có khách, và giới hạn số người theo sức chứa được cấp phép phải được thực thi thật.
Y học bỏng và chăm sóc sau thảm hoạ
Hàng trăm người bỏng và ngạt khói được đưa tới các bệnh viện Boston cùng lúc. Ở Bệnh viện Đa khoa Massachusetts, các bác sĩ Oliver Cope và Francis Moore thử những cách điều trị bỏng mới về bù dịch và chăm sóc vết thương, mở đường cho y học bỏng hiện đại. Penicillin — khi đó còn hiếm và chủ yếu dành cho quân đội — được dùng cho nhiều nạn nhân. Bác sĩ tâm thần Erich Lindemann nghiên cứu những người sống sót và thân nhân, và bài viết của ông về nỗi đau mất mát trở thành nền tảng cho việc hỗ trợ tâm lý sau thảm hoạ.
Bài học cho người đi quán bar, nhà hàng, tiệc cưới hôm nay
Những gì giết người ở Cocoanut Grove vẫn còn quanh ta: trần dán vật liệu trang trí, phòng kín cách âm, khách vượt sức chứa, cửa phụ khoá vì sợ khách bỏ về không trả tiền. Mấy thói quen nhỏ có thể cứu bạn:
- Vào nơi tối và đông, nhìn lối ra trước khi nhìn thực đơn. Lối bạn đi vào thường đông nhất khi có chuyện.
- Ngồi ở chỗ nhìn thấy lối ra, nhất là ở tầng hầm hay tầng trên cao.
- Thấy khói, mùi khét: đi ngay, không chờ nhân viên thông báo, không quay lại lấy áo khoác hay thanh toán.
- Tránh cửa xoay khi có sự cố; dùng cửa thường bên cạnh hoặc lối khác.
- Nơi nào quá đông tới mức khó đi lại, rời đi sớm. Một buổi tối bị bỏ dở rẻ hơn mọi thứ.
- Thấy cửa thoát hiểm bị khoá, chất đồ chắn ở nơi kinh doanh đông người, có thể phản ánh tới Cảnh sát PCCC & CNCH. Khi có cháy, rời đi rồi gọi 114.
Tìm hiểu thêm
Vị trí hộp đêm cũ nay là một khu nhà ở trong khu Bay Village của Boston, trên vỉa hè có tấm biển tưởng niệm. Hiệp hội Phòng cháy Quốc gia Mỹ (NFPA) lưu báo cáo điều tra năm 1943 về vụ cháy. Cuốn Fire in the Grove của John C. Esposito là bản kể chi tiết, dựa trên hồ sơ và lời kể của người sống sót.
Câu hỏi thường gặp
Vụ cháy Cocoanut Grove xảy ra khi nào?
Vụ cháy xảy ra tối 28/11/1942 tại hộp đêm Cocoanut Grove ở Boston, Mỹ. Khoảng một nghìn người có mặt trong một nơi được cấp phép cho khoảng 460 người, và 492 người đã chết.
Nguyên nhân vụ cháy Cocoanut Grove là gì?
Lửa bắt đầu ở quán bar dưới hầm, gần một cây dừa giả trang trí. Giả thuyết phổ biến là que diêm của một nhân viên đang tìm đui đèn, nhưng báo cáo chính thức ghi nguyên nhân không xác định. Vải trang trí trên trần làm lửa lan rất nhanh.
Vì sao cửa xoay nguy hiểm khi có cháy?
Cửa xoay chỉ cho từng nhóm nhỏ đi qua; khi đám đông xô tới từ hai phía, nó kẹt cứng. Ở Cocoanut Grove, rất nhiều nạn nhân được tìm thấy phía sau cánh cửa xoay. Vì vậy luật nhiều nơi buộc đặt cửa bản lề mở ra ngoài cạnh cửa xoay.
Vụ Cocoanut Grove đã thay đổi những gì?
Nó dẫn tới luật về cửa xoay, cấm vật liệu trang trí dễ cháy, yêu cầu biển lối ra sáng và không khoá cửa thoát hiểm. Ở bệnh viện, việc chữa trị hàng trăm nạn nhân thúc đẩy y học bỏng và nghiên cứu về hỗ trợ tâm lý sau thảm hoạ.
Đi quán bar, nhà hàng cần nhớ gì để thoát hiểm?
Nhìn lối ra trước khi ngồi, chọn chỗ thấy được lối ra, rời đi ngay khi thấy khói, tránh cửa xoay khi có sự cố, không quay lại lấy đồ. Nơi quá đông thì rời đi sớm. Khi có cháy, ra ngoài rồi gọi 114.
