Tàu Titanic chìm rạng sáng 15/4/1912 với hơn 2.200 người trên tàu nhưng xuồng cứu sinh chỉ chở được khoảng 1.178 người — và vì hạ xuồng vội, chưa đầy, chỉ khoảng 710 người sống sót. Hơn 1.500 người chết. Bài học trực tiếp nhất được viết thành luật ngay năm 1914: Công ước quốc tế về An toàn sinh mạng trên biển (SOLAS), yêu cầu đủ chỗ trên xuồng cho mọi người, có diễn tập và trực vô tuyến 24 giờ. Mỗi lần bạn đi phà, tàu cao tốc ra đảo hay du thuyền, những quy định bạn thấy đều bắt nguồn từ đây.
Đúng luật mà vẫn thiếu xuồng
Titanic không vi phạm luật về xuồng cứu sinh. Đó mới là điều đáng sợ. Quy định của Bộ Thương mại Anh khi ấy tính số xuồng theo trọng tải tàu, và bảng tính dừng ở mức "tàu trên 10.000 tấn" — được soạn từ thời chưa ai nghĩ tới con tàu hơn 46.000 tấn. Theo bảng đó, Titanic chỉ cần 16 xuồng. Tàu mang 20: 16 xuồng gỗ và 4 xuồng gấp.
Tổng sức chứa khoảng 1.178 chỗ, trong khi tàu được thiết kế chở hơn 3.000 người nếu đầy. Người ta tin rằng tàu lớn sẽ không chìm nhanh, xuồng cứu sinh chủ yếu để chuyển khách sang một tàu khác tới cứu. Niềm tin ấy cũng là của cả ngành hàng hải thời đó, không riêng một hãng tàu.
Đêm 14 rạng sáng 15/4/1912
Khoảng 23 giờ 40 ngày 14/4, Titanic va vào một tảng băng ở Bắc Đại Tây Dương trong chuyến đi đầu tiên từ Southampton tới New York. Thân tàu bị hở dọc nhiều khoang kín nước phía mũi. Kiến trúc sư Thomas Andrews tính ra tàu sẽ chìm trong khoảng một tới hai giờ.
Lệnh hạ xuồng được đưa ra sau nửa đêm. Lúc đầu nhiều hành khách không tin tàu chìm, không muốn rời con tàu ấm áp, sáng đèn để xuống chiếc xuồng nhỏ trên mặt biển đen kịt. Thuỷ thủ lại lo xuồng gãy nếu chất đầy khi đang treo. Kết quả: nhiều xuồng rời tàu khi chưa đầy. Xuồng số 1, sức chứa 40 người, rời đi với 12 người.
Titanic chìm hẳn khoảng 2 giờ 20 sáng 15/4. Phần lớn những người rơi xuống nước chết vì nước biển gần 0 độ trong vài chục phút. Chỉ một hai xuồng quay lại tìm người.
Tàu Carpathia nhận tín hiệu cấp cứu, chạy hết tốc lực tới nơi lúc rạng sáng và vớt được những người trên xuồng. Một tàu khác, Californian, có lẽ ở gần hơn nhiều, nhưng nhân viên vô tuyến của tàu này đã tắt máy đi ngủ.
Những con số đáng nhớ
| Mục | Số liệu thường được nêu |
|---|---|
| Người trên tàu | khoảng 2.224 |
| Sức chứa xuồng cứu sinh | khoảng 1.178 chỗ trên 20 xuồng |
| Người sống sót | khoảng 710 |
| Người chết | hơn 1.500 |
| Thời gian từ va chạm tới chìm | khoảng 2 giờ 40 phút |
Các nguồn lệch nhau vài chục người tuỳ cách đếm thuỷ thủ đoàn và khách huỷ vé. Điều không ai tranh cãi: nếu xuồng đầy, ít nhất vài trăm người nữa đã sống.
Ai sống, ai chết: không chỉ là may rủi
Thuyền trưởng ra lệnh ưu tiên "phụ nữ và trẻ em trước", và các sĩ quan hai bên mạn tàu hiểu lệnh khác nhau: một bên cho đàn ông lên khi xuồng còn chỗ, một bên gần như không. Kết quả là khoảng ba phần tư phụ nữ sống sót, trong khi đàn ông chỉ khoảng một phần năm.
Hạng vé cũng quyết định nhiều. Khoang hạng ba nằm sâu và xa boong xuồng, lối đi rối, nhiều hành khách không nói tiếng Anh và không ai hướng dẫn họ lên boong. Tỉ lệ sống sót của hành khách hạng nhất cao hơn hẳn hạng ba, kể cả trong cùng nhóm phụ nữ và trẻ em.
Bài học ở đây vượt khỏi chuyện tàu biển: người ở xa lối thoát nhất, ít được thông tin nhất, cần được báo trước tiên. Trong một toà nhà, đó là tầng trên cùng, phòng cuối hành lang, người già, người không nghe được chuông, khách nước ngoài không đọc được biển chỉ dẫn.
SOLAS 1914: luật ra đời từ một đêm
Hai cuộc điều tra ở Mỹ và Anh diễn ra ngay năm 1912. Tháng 11/1913, đại diện nhiều cường quốc hàng hải họp ở London và tháng 1/1914 thông qua Công ước quốc tế về An toàn sinh mạng trên biển (SOLAS). Những điểm chính:
- Xuồng hoặc bè cứu sinh đủ chỗ cho tất cả mọi người trên tàu.
- Diễn tập cứu sinh định kỳ cho thuyền viên. Trên Titanic, buổi diễn tập lẽ ra có trong ngày Chủ nhật 14/4 đã không diễn ra.
- Trực vô tuyến liên tục 24 giờ trên tàu chở khách.
- Lập Tuần tra Băng Quốc tế theo dõi băng trôi ở Bắc Đại Tây Dương.
Thế chiến thứ nhất làm công ước 1914 chưa kịp có hiệu lực, nhưng nhiều nước đã áp dụng các điểm chính. SOLAS được viết lại nhiều lần; bản 1974 với các sửa đổi là bản đang dùng, do Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) quản lý. Việt Nam là thành viên.
Bài học mang theo khi lên tàu hôm nay
Hầu hết người Việt đi tàu biển là những chuyến ngắn: phà ra đảo, tàu cao tốc đi Phú Quốc, Côn Đảo, Cô Tô, Lý Sơn, tàu tham quan vịnh. Những điều Titanic dạy vẫn dùng được:
- Nghe hướng dẫn an toàn đầu chuyến, đừng lướt điện thoại. Nhìn xem áo phao để ở đâu: dưới ghế, trong tủ, trên giá.
- Nhìn lối ra boong gần chỗ ngồi. Tàu cao tốc khoang kín thường có cửa thoát hiểm ở hai đầu và cửa sổ thoát hiểm có dấu.
- Khi có lệnh, mặc áo phao ngay và cài chặt, kể cả khi thấy "chắc không sao". Hành khách Titanic không tin tàu chìm cho tới khi đã quá muộn.
- Trẻ em mặc áo phao cỡ trẻ em; áo người lớn tuột khỏi người trẻ khi rơi xuống nước.
- Thấy tàu chở quá đông, không đủ áo phao, thời tiết xấu mà vẫn chạy — bạn có quyền không đi. Một chuyến lỡ hẹn rẻ hơn mọi thứ khác.
- Gặp sự cố trên biển ở Việt Nam: gọi 112 (tìm kiếm cứu nạn) hoặc 114; người trên tàu cá có thể liên lạc qua các đài thông tin duyên hải.
Còn lại gì để xem
Xác tàu được tìm thấy năm 1985 ở độ sâu khoảng 3.800 m và được bảo vệ như một nơi tưởng niệm theo thoả thuận quốc tế. Ở Belfast, nơi đóng tàu, có bảo tàng Titanic Belfast; Southampton có SeaCity Museum kể về thuỷ thủ đoàn, phần lớn là người thành phố này; Halifax ở Canada có nghĩa trang nơi chôn nhiều nạn nhân được vớt lên.
Đọc thêm: báo cáo của hai cuộc điều tra năm 1912 được công bố trực tuyến qua dự án Titanic Inquiry Project; cuốn A Night to Remember của Walter Lord là bản tường thuật kinh điển dựa trên phỏng vấn người sống sót.
Câu hỏi thường gặp
Titanic có bao nhiêu xuồng cứu sinh?
Titanic mang 20 xuồng cứu sinh, gồm 16 xuồng gỗ và 4 xuồng gấp, tổng sức chứa khoảng 1.178 người. Con số này vẫn đúng luật Anh khi đó, nhưng chỉ đủ cho khoảng một nửa số người trên tàu đêm 14/4/1912.
Vì sao nhiều xuồng cứu sinh Titanic rời đi khi chưa đầy?
Ban đầu nhiều hành khách không tin tàu sẽ chìm và ngại xuống xuồng. Thuỷ thủ lo xuồng quá tải khi đang treo, lại không được diễn tập. Xuồng số 1, sức chứa 40 người, chỉ chở 12 người.
SOLAS là gì?
SOLAS là Công ước quốc tế về An toàn sinh mạng trên biển, thông qua lần đầu năm 1914 sau thảm hoạ Titanic. Công ước yêu cầu đủ chỗ trên phương tiện cứu sinh cho mọi người, diễn tập, trực vô tuyến liên tục. Bản đang áp dụng là SOLAS 1974 cùng các sửa đổi.
Titanic chìm bao nhiêu người chết?
Trong khoảng 2.224 người trên tàu có hơn 1.500 người chết, khoảng 710 người sống sót. Các nguồn lệch nhau vài chục người tuỳ cách tính danh sách hành khách và thuỷ thủ đoàn.
Đi tàu ra đảo cần lưu ý gì để an toàn?
Nghe hướng dẫn an toàn đầu chuyến, xem áo phao và lối ra ở đâu, mặc áo phao ngay khi có lệnh, cho trẻ mặc áo cỡ trẻ em. Không đi tàu chở quá tải hay chạy khi thời tiết xấu. Gặp sự cố gọi 112 hoặc 114.
