Rạng sáng 27/1/2013, tại hộp đêm Kiss ở thành phố Santa Maria, miền nam Brazil, pháo sáng của ban nhạc làm bén lửa lớp xốp cách âm trên trần, và 242 người chết, phần lớn là sinh viên, gần như tất cả vì ngạt khói độc. Hộp đêm chỉ có một lối ra cho cả nghìn người. Vụ cháy dẫn tới một đạo luật quốc gia về phòng cháy ở Brazil và trở thành ví dụ được nhắc mãi về hai thứ: pháo trong nhà và xốp cách âm dễ cháy — đúng những gì từng thiêu rụi vũ trường ITC ở TP.HCM năm 2002.
Một đêm tiệc sinh viên
Santa Maria là thành phố đại học ở bang Rio Grande do Sul. Đêm thứ Bảy 26/1/2013, Kiss tổ chức tiệc cho sinh viên nhiều khoa của trường đại học liên bang trong vùng. Theo các cuộc điều tra, số người bên trong lúc ấy vượt sức chứa cho phép.
Khoảng 2 giờ 30 sáng Chủ nhật, ban nhạc trên sân khấu đốt một loại pháo sáng cầm tay — loại được cho là chỉ dành để dùng ngoài trời — như một phần màn trình diễn. Tia lửa chạm vào lớp xốp cách âm dán trên trần thấp phía trên sân khấu.
Từ tia lửa đến khói độc trong vài phút
Một thành viên ban nhạc thử dùng bình chữa cháy, nhưng theo lời kể của nhiều nhân chứng, bình không phun được. Lửa chạy dọc trần xốp. Xốp polyurethane khi cháy sinh ra khói đen đặc chứa các khí độc như carbon monoxide và hydro xyanua. Chỉ vài hơi thở khí xyanua đậm đặc đủ làm một người mất ý thức.
Đám đông dồn về phía lối ra duy nhất. Theo các tường thuật, nhân viên bảo vệ ban đầu tưởng khách đang bỏ về mà chưa trả tiền nên chặn lại trong mấy chục giây đầu — khoảng thời gian không ai còn lấy lại được. Trong bóng tối và khói, nhiều người chạy nhầm vào nhà vệ sinh, tưởng đó là lối ra, và chết ở đó.
Người dân và lính cứu hoả phải đục tường từ bên ngoài để kéo người ra. 242 người chết, hơn 600 người bị thương. Phần lớn nạn nhân là người trẻ từ 18 tới 30 tuổi.
Bốn lỗi chết người
| Lỗi | Vì sao chết người |
|---|---|
| Pháo sáng đốt trong phòng kín, trần thấp | Tia lửa chạm trần ngay lập tức |
| Xốp cách âm dễ cháy ốp trần | Cháy lan cực nhanh, sinh khói xyanua |
| Một lối ra cho cả hộp đêm, khách vượt sức chứa | Đám đông kẹt ở cửa, nhiều người không tới được cửa |
| Biển chỉ dẫn và chiếu sáng sự cố kém, nhân viên không được huấn luyện | Khách chạy nhầm hướng, bảo vệ chặn nhầm |
Mỗi lỗi đều có tiền lệ. Vụ cháy hộp đêm The Station ở Mỹ năm 2003 (100 người chết) cũng bắt đầu từ pháo sân khấu bén vào xốp cách âm. Vụ cháy hộp đêm República Cromañón ở Buenos Aires năm 2004 cũng bắt đầu từ pháo và vật liệu trần. Những bài học đã được viết ra từ trước, nhưng không được làm theo.
Thay đổi sau Kiss
Năm 2017, Brazil ban hành luật quốc gia về phòng cháy ở nơi tụ tập đông người, thường được gọi là "Luật Kiss". Luật đặt ra yêu cầu chung cho cả nước về cấp phép, kiểm tra an toàn cháy, và trách nhiệm của chính quyền địa phương. Vụ án hình sự liên quan tới chủ hộp đêm và thành viên ban nhạc kéo dài nhiều năm qua nhiều phiên toà.
Ở tầm thế giới, Kiss góp phần khiến nhiều nơi siết lại quy định: cấm pháo sân khấu trong nhà nếu không có giấy phép và không có chuyên viên, buộc vật liệu cách âm ở nơi công cộng phải là loại khó cháy, và kiểm tra sức chứa thực tế vào đêm diễn.
Sáu mươi giây đầu: phần việc của nhân viên
Ở hầu hết các vụ cháy nơi giải trí, khách là người lạ với toà nhà, còn nhân viên thì biết từng cánh cửa. Vì thế phút đầu tiên phụ thuộc rất nhiều vào nhân viên. Những gì các hướng dẫn an toàn cho cơ sở giải trí thường yêu cầu:
- Bật đèn sáng toàn bộ và tắt nhạc ngay khi có dấu hiệu cháy. Nhạc to và đèn mờ khiến khách không nhận ra chuyện gì đang xảy ra.
- Mở hết các cửa ra, kể cả cửa phụ, cửa nhân viên, và đứng ở đó chỉ hướng.
- Không bao giờ chặn khách ở cửa vì chuyện tiền. Hoá đơn tính sau.
- Hô to, chỉ rõ hướng: "Ra cửa này!" hiệu quả hơn mọi lời xin bình tĩnh.
- Gọi 114 ngay, không đợi tự dập thử.
Ở Kiss, những bước này không có ai được huấn luyện để làm. Mỗi giây chần chừ ở cửa ra trả giá bằng những hơi thở khói.
Liên hệ với Việt Nam
Quán karaoke, bar, vũ trường ở Việt Nam dùng rất nhiều xốp, mút, vải để cách âm và trang trí — chính là loại vật liệu trong cả ITC 2002, Kiss 2013 và karaoke An Phú 2022. Pháo sáng, pháo lạnh, que pháo bông cắm trên bánh sinh nhật cũng phổ biến trong các buổi tiệc ở phòng kín.
Những việc bạn có thể làm:
- Không đốt pháo, que pháo bông trong phòng karaoke, phòng tiệc kín trần thấp, kể cả "chỉ là pháo sinh nhật". Đưa bánh ra chỗ thoáng hoặc dùng nến điện.
- Thấy tia lửa chạm trần xốp: rời phòng ngay. Đừng đứng xem có tắt không. Khói xốp có thể làm bạn mất ý thức trước khi thấy lửa lớn.
- Vào quán, nhớ đường ra. Phòng karaoke thường ở cuối hành lang dài, có rẽ ngoặt; đếm số cửa phòng từ chỗ mình tới cầu thang.
- Cửa nhà vệ sinh không phải lối ra. Trong khói, đi theo tường về phía biển người chạy màu xanh lá, hoặc về hướng mình đã vào.
- Nếu là chủ quán: dùng vật liệu cách âm khó cháy, giữ lối thoát thông thoáng, huấn luyện nhân viên mở cửa và dẫn khách ra — không bao giờ chặn khách ở cửa khi có báo cháy.
- Khi có cháy: ra ngoài, gọi 114; người ngạt khói dù đã tỉnh vẫn cần đi viện, gọi 115.
Tưởng niệm
Ở Santa Maria, các gia đình nạn nhân lập hội và nhiều năm vận động cho công lý và luật phòng cháy. Ngày 27/1 hằng năm thành phố tổ chức tưởng niệm. Câu chuyện đêm ấy cũng được kể lại trong một loạt phim tài liệu và một bộ phim truyền hình Brazil phát hành năm 2023.
Câu hỏi thường gặp
Vụ cháy hộp đêm Kiss ở Brazil xảy ra khi nào?
Vụ cháy xảy ra rạng sáng 27/1/2013 tại hộp đêm Kiss ở thành phố Santa Maria, bang Rio Grande do Sul, Brazil. 242 người chết, phần lớn là sinh viên trẻ, và hơn 600 người bị thương.
Nguyên nhân vụ cháy hộp đêm Kiss là gì?
Ban nhạc đốt pháo sáng trên sân khấu, tia lửa bén vào xốp cách âm dán trên trần. Xốp cháy lan nhanh và sinh khói độc chứa hydro xyanua và carbon monoxide, khiến phần lớn nạn nhân chết vì ngạt.
Vì sao nhiều người không thoát ra được ở hộp đêm Kiss?
Hộp đêm chỉ có một lối ra, số khách vượt sức chứa, chỉ dẫn và chiếu sáng sự cố kém. Bảo vệ ban đầu chặn khách vì tưởng họ bỏ về không trả tiền, và nhiều người chạy nhầm vào nhà vệ sinh trong khói tối.
Đốt pháo bông, pháo lạnh trong phòng karaoke có nguy hiểm không?
Có. Phòng karaoke thường kín, trần thấp, ốp xốp cách âm dễ cháy — đúng điều kiện đã gây ra các vụ cháy Kiss, The Station và ITC. Không nên đốt pháo hay que pháo bông trong phòng kín, kể cả khi mừng sinh nhật.
Vì sao khói xốp cách âm lại nguy hiểm đến vậy?
Xốp polyurethane khi cháy tạo khói đen đặc chứa carbon monoxide và hydro xyanua, có thể làm người hít phải mất ý thức chỉ sau vài hơi thở. Vì vậy thấy lửa chạm trần xốp là phải rời đi ngay, không chờ đám cháy lớn.
