Rạng sáng 14/6/2017, một tủ lạnh hỏng ở căn hộ tầng 4 của tháp Grenfell (London) gây cháy, lửa thoát ra cửa sổ, bắt vào lớp ốp mặt ngoài dễ cháy và bao trùm toà nhà 24 tầng trong chưa đầy nửa giờ; 72 người chết. Cư dân được dặn "ở yên trong căn hộ" theo quy trình chuẩn của nhà cao tầng Anh, và lời dặn ấy được giữ gần hai giờ sau khi điều kiện để nó đúng đã mất. Grenfell không chứng minh "ở yên tại chỗ" luôn sai; nó cho thấy lời khuyên ấy chỉ đúng khi toà nhà được xây đúng như thiết kế.
Toà tháp và lớp áo mới
Grenfell Tower là chung cư nhà ở xã hội 24 tầng ở khu North Kensington, xây xong năm 1974. Toà nhà có một cầu thang duy nhất, không có hệ thống phun nước chữa cháy trong căn hộ — điều hợp quy định khi nó được xây.
Giai đoạn 2015–2016, toà nhà được cải tạo: lắp cửa sổ mới, thêm lớp cách nhiệt và tấm ốp nhôm composite mặt ngoài cho đẹp và ấm. Tấm ốp được chọn có lõi polyethylene — một loại nhựa cháy rất mạnh. Phía sau là lớp cách nhiệt cũng dễ cháy, giữa hai lớp có khe không khí.
Diễn biến: từ một căn bếp lên tới nóc
Khoảng 0 giờ 54, cư dân căn hộ tầng 4 gọi cứu hoả báo tủ lạnh bốc cháy. Lính cứu hoả tới trong vài phút. Theo nguyên tắc chung cư cao tầng ở Anh, mỗi căn hộ là một "khoang ngăn cháy": tường, sàn, cửa đủ chịu lửa để đám cháy nằm gọn trong một căn cho tới khi được dập. Vì vậy, cư dân các căn khác được hướng dẫn ở yên trong nhà, để cầu thang thông thoáng cho lính cứu hoả.
Nhưng lửa đã ra ngoài cửa sổ bếp và bén vào lớp ốp. Từ đó nó chạy dọc mặt ngoài toà nhà theo chiều thẳng đứng, rồi vòng sang các mặt khác, chui ngược vào hàng chục căn hộ qua cửa sổ. Khoang ngăn cháy bị phá từ bên ngoài. Khói tràn vào hành lang và cầu thang duy nhất.
Lời dặn ở yên được giữ tới khoảng 2 giờ 47 sáng, khi chỉ huy hiện trường chuyển sang hướng dẫn mọi người tự thoát ra. Khi ấy nhiều tầng trên đã không còn đường xuống qua cầu thang đầy khói.
Những con số và các kết luận chính
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Ngày | 14/6/2017 |
| Toà nhà | 24 tầng, một cầu thang, khoảng 120 căn hộ |
| Nguồn lửa | tủ lạnh hỏng điện ở căn hộ tầng 4 |
| Thủ phạm khiến lửa lan | tấm ốp nhôm lõi polyethylene và lớp cách nhiệt dễ cháy mặt ngoài |
| Người chết | 72 người |
| Điều tra công khai | báo cáo giai đoạn 1 năm 2019, giai đoạn 2 năm 2024 |
Cuộc điều tra công khai kéo dài nhiều năm kết luận lớp ốp mặt ngoài là nguyên nhân chính khiến lửa lan, và chỉ ra chuỗi sai phạm kéo dài trong ngành xây dựng: thông tin thử nghiệm vật liệu gây hiểu nhầm, quy định mơ hồ không được sửa dù đã có cảnh báo từ các vụ cháy trước, giám sát lỏng lẻo. Báo cáo cũng nói lực lượng cứu hoả London thiếu kế hoạch cho tình huống phải sơ tán cả toà nhà cao tầng.
"Ở yên tại chỗ" đúng khi nào?
Grenfell khiến nhiều người hỏi: có nên bỏ hẳn lời khuyên ở yên trong căn hộ? Câu trả lời của giới phòng cháy là: không bỏ, nhưng hiểu nó có điều kiện.
- Ở yên chỉ an toàn khi lửa và khói không vào căn của bạn, và toà nhà được thiết kế ngăn cháy theo từng căn — tường, cửa chống cháy tự đóng, mặt ngoài không cháy.
- Khi khói vào căn hộ, khi bạn thấy lửa trên mặt ngoài toà nhà, hoặc khi lực lượng cứu hộ bảo đi — thì đi. Không chờ thêm.
- Ở Việt Nam, nhiều chung cư không có khoang ngăn cháy rõ ràng, cửa căn hộ không phải cửa chống cháy, và nhà ở nhiều tầng kiểu chung cư mini thường có một cầu thang. Hướng dẫn chung của lực lượng PCCC là ưu tiên thoát ra sớm khi còn an toàn, và khi không thoát được thì vào phòng kín, chặn khói, báo vị trí qua 114.
Cách thoát hiểm cụ thể trong chung cư cao tầng có ở các cẩm nang an toàn nhà ở riêng. Điều Grenfell thêm vào là: hãy biết toà nhà của mình được xây thế nào, vì lời khuyên đúng phụ thuộc vào điều đó.
Những gì đã thay đổi
- Năm 2018, Anh cấm vật liệu dễ cháy ở mặt ngoài các toà nhà ở cao tầng mới, và bắt đầu chương trình thay tấm ốp trên hàng trăm toà nhà cũ — việc kéo dài nhiều năm.
- Luật An toàn Toà nhà 2022 lập cơ quan quản lý an toàn công trình, bắt chủ toà nhà cao tầng chịu trách nhiệm rõ ràng và lắng nghe cư dân.
- Quy định an toàn cháy năm 2022 buộc chủ chung cư cao tầng cung cấp sơ đồ toà nhà cho cứu hoả, kiểm tra cửa chống cháy định kỳ, và cung cấp thông tin an toàn cho cư dân.
- Toà nhà cao tầng mới ở Anh phải có cầu thang thứ hai khi vượt độ cao nhất định.
Việc làm được ngay nếu bạn sống trong chung cư
- Đi bộ một lần từ cửa nhà tới tầng trệt bằng cầu thang bộ, đếm số tầng, xem cửa cầu thang có tự đóng không, có bị chèn mở hay chất đồ không.
- Hỏi ban quản lý: toà nhà có mấy cầu thang thoát nạn, có hệ thống báo cháy, phun nước không, có diễn tập không. Đó là quyền của cư dân.
- Đừng chèn cửa chống cháy ở hành lang, cầu thang cho thoáng. Cánh cửa đóng là thứ giữ khói ngoài cầu thang.
- Thiết bị điện lớn như tủ lạnh, máy giặt: không cắm qua ổ kéo dài chất lượng kém, để thoáng phía sau. Ở Grenfell, đám cháy bắt đầu từ một chiếc tủ lạnh.
- Nghe hướng dẫn của lực lượng cứu hộ khi có cháy, và tự quyết đi ngay nếu khói đã vào nhà. Gọi 114, nói rõ toà nhà, tầng, căn hộ.
Tưởng niệm
Toà tháp được che phủ bằng tấm bạt có hình trái tim xanh và dòng chữ tưởng niệm. Cộng đồng North Kensington tổ chức đi bộ tưởng niệm lặng lẽ hằng tháng nhiều năm liền. Một uỷ ban gồm người thân và cư dân đang bàn về đài tưởng niệm lâu dài tại chỗ. Báo cáo điều tra công khai của Grenfell Tower Inquiry được công bố trọn vẹn trực tuyến.
Câu hỏi thường gặp
Vụ cháy tháp Grenfell xảy ra khi nào?
Vụ cháy xảy ra rạng sáng 14/6/2017 tại tháp Grenfell, chung cư 24 tầng ở khu North Kensington, London. Lửa bắt đầu từ một tủ lạnh hỏng ở căn hộ tầng 4 và làm 72 người chết.
Vì sao cháy Grenfell lan nhanh như vậy?
Lửa thoát ra cửa sổ và bén vào tấm ốp nhôm lõi polyethylene cùng lớp cách nhiệt dễ cháy ở mặt ngoài toà nhà, được lắp khi cải tạo năm 2015–2016. Lửa chạy dọc mặt ngoài và vào lại hàng chục căn hộ qua cửa sổ.
"Ở yên tại chỗ" khi chung cư cháy có đúng không?
Chỉ đúng khi toà nhà ngăn cháy tốt theo từng căn và khói lửa không vào căn của bạn. Khi khói vào nhà, thấy lửa ở mặt ngoài toà nhà, hoặc lực lượng cứu hộ yêu cầu, phải rời đi ngay. Ở Việt Nam, lực lượng PCCC khuyên ưu tiên thoát ra sớm khi còn an toàn.
Sau Grenfell nước Anh thay đổi những gì?
Anh cấm vật liệu ốp dễ cháy trên nhà ở cao tầng mới, thay tấm ốp ở nhiều toà nhà cũ, ban hành Luật An toàn Toà nhà 2022, yêu cầu chủ toà nhà kiểm tra cửa chống cháy và cung cấp thông tin cho cứu hoả, và yêu cầu cầu thang thứ hai cho toà nhà cao.
Sống ở chung cư nên kiểm tra những gì về thoát hiểm?
Đi thử cầu thang bộ từ nhà mình xuống tầng trệt, xem cửa cầu thang có tự đóng và thông thoáng không, hỏi ban quản lý về số cầu thang thoát nạn, báo cháy và diễn tập. Không chèn mở cửa chống cháy hành lang.
