Chạy trail an toàn bắt đầu từ trước khi ra khỏi nhà: báo lộ trình và giờ về cho người nhà, xem dự báo thời tiết, đặt sẵn "giờ quay đầu", và mang đủ nước, điện thoại, đèn. Trên đường, quay đầu ngay khi mưa lớn, nghe sấm, thấy suối đục và dâng nhanh, hoặc khi đã quá giờ quay đầu. Gặp sự cố thì gọi 112 (tìm kiếm cứu nạn) hoặc 115 (cấp cứu); hai số này gọi miễn phí, kể cả máy hết tiền.
Trước khi đi: ba việc bắt buộc
1. Báo lộ trình
Nhắn cho một người tin cậy, ở nhà chứ không phải người đi cùng, những thông tin:
- Đi đâu, xuất phát từ điểm nào, lối mòn nào, gửi xe ở đâu.
- Đi với ai, bao nhiêu người.
- Dự kiến mấy giờ về; quá giờ bao lâu thì gọi giúp và gọi số nào.
- Nếu đổi lộ trình giữa chừng, nhắn lại.
Lý do rất thực tế: khi bạn bị thương ở chỗ không có sóng, người duy nhất biết bạn đang gặp nạn là người đang chờ bạn về. Tin nhắn càng rõ, đội tìm kiếm càng thu hẹp được khu vực.
2. Xem thời tiết — cả ở chỗ bạn không thấy
Xem dự báo cho khu vực núi, không chỉ thành phố gần đó. Để ý cảnh báo mưa lớn, dông sét, nắng nóng gay gắt. Ở vùng núi, mưa lớn ở thượng nguồn có thể làm suối dưới chân bạn dâng lên dù chỗ bạn đứng trời vẫn tạnh — chuyện lũ quét là đề tài lớn có ở các wiki thiên tai, ở đây chỉ cần nhớ: suối đột ngột đục, có rác cành trôi, nước dâng nhanh thì rời xa lòng suối lên chỗ cao ngay.
3. Đặt giờ quay đầu
Người leo núi có một nguyên tắc lâu đời: đặt trước một giờ quay đầu và giữ đúng, dù đỉnh chỉ còn cách vài trăm mét. Với chạy trail, tính sao cho bạn về tới điểm xuất phát trước khi trời tối, cộng thêm khoảng dự phòng. Lượt về thường chậm hơn bạn nghĩ vì đã mệt.
Những tình huống phải quay đầu
| Dấu hiệu | Việc nên làm |
|---|---|
| Mưa lớn bắt đầu, đường trơn nhanh | Quay về theo lối đã biết, đi bộ ở đoạn dốc trơn |
| Nghe sấm, thấy chớp | Rời khỏi đỉnh, sống núi, chỗ trống trải; tránh cây đứng đơn độc, tránh mặt nước |
| Suối đục, dâng nhanh, có cành cây trôi | Không lội qua; rời lòng suối lên chỗ cao, chờ nước rút hoặc đi đường khác |
| Đã quá giờ quay đầu | Quay đầu, không "cố thêm một đoạn" |
| Nước còn ít hơn một nửa mà mới đi chưa tới nửa đường | Quay về |
| Mất dấu lối mòn | Dừng lại, quay lại điểm cuối còn thấy rõ lối |
| Người trong nhóm mệt bất thường, chóng mặt, chuột rút liên tục | Cả nhóm cùng dừng, cùng về; không để người mệt đi một mình |
Quyết định quay đầu khó nhất về mặt tâm lý, vì ta đã bỏ công tới đây. Hãy coi giờ quay đầu như một lời hứa với chính mình đã đưa ra khi đầu óc còn tỉnh táo.
Sét trên núi: những điều dễ hiểu sai
Khi có dông, không có chỗ nào ngoài trời là an toàn hoàn toàn. Khuyến cáo của các cơ quan khí tượng là vào nhà kiên cố hoặc ô tô kín mui. Trên núi không có những chỗ đó, nên mục tiêu là giảm rủi ro:
- Xuống khỏi đỉnh, sống núi, khu đất trống trải càng sớm càng tốt.
- Tránh đứng dưới cây cao đơn độc, cột kim loại, gần mặt nước.
- Nhóm đi tản ra cách nhau một khoảng, để nếu có chuyện không phải tất cả cùng bị.
- Không trú trong hang nông hoặc dưới mỏm đá nhô ra.
Điều quan trọng nhất là đọc dự báo và không đi khi có cảnh báo dông.
Nắng nóng và mất nước
Ở Việt Nam, nắng nóng nguy hiểm không kém mưa. Rừng thưa, đồi trọc, đường đá hấp nhiệt có thể nóng hơn nhiều so với cảm giác ở chân núi.
- Chạy sớm buổi sáng, tránh giữa trưa.
- Uống đều theo cơn khát, mang thêm nước so với dự tính.
- Dấu hiệu say nóng: chóng mặt, buồn nôn, đau đầu, da nóng, lơ mơ, ngừng ra mồ hôi. Dừng ngay, vào bóng râm, làm mát, gọi 115 nếu không đỡ nhanh hoặc người bệnh lú lẫn.
Đi một mình hay đi nhóm
Người mới không nên chạy một mình trên đường núi lạ, nhất là ban đêm. Đi nhóm có quy tắc riêng:
- Nhóm đi theo tốc độ người chậm nhất.
- Có người đi đầu biết đường và người đi cuối; không ai bị bỏ lại phía sau.
- Đếm người ở mỗi ngã rẽ.
- Thống nhất trước: lạc nhau thì đứng yên ở ngã rẽ gần nhất chờ.
Nếu lạc đường, nguyên tắc chung là dừng lại, bình tĩnh, không đi tiếp vô định — chi tiết về lạc đường và gọi cứu hộ có ở wiki về tìm đường về trong hệ.
Động vật trên đường mòn
Đường mòn gần làng thường có chó thả rông, trâu bò; trong rừng có ong, rắn. Vài nguyên tắc ngắn, chi tiết ở danh mục "Chạy hay đứng yên" của wiki này:
- Chó sủa đuổi: ngừng chạy, chuyển sang đi bộ chậm, không nhìn chằm chằm, không quay lưng bỏ chạy; giữ vật cản giữa mình và chó nếu có.
- Trâu bò: giữ khoảng cách, không chen giữa con mẹ và con non, đi vòng chậm.
- Rắn trên lối: dừng lại, lùi chậm, chờ rắn tự đi; không bước qua, không dùng gậy khều.
- Tổ ong bị động: rời đi nhanh theo hướng xa tổ, che đầu mặt, không vung tay đập. Bị đốt nhiều nốt, hoặc có dấu hiệu khó thở, sưng môi mặt, choáng: gọi 115 và đi viện ngay.
Khi có người bị thương
- Đảm bảo an toàn cho mình trước: không lao xuống dốc đá, không lội suối để tới chỗ người bị nạn nếu nguy hiểm.
- Gọi giúp: 112 hoặc 115; nói rõ vị trí (tên lối mòn, mốc gần nhất, toạ độ trên điện thoại nếu có), số người, tình trạng.
- Giữ ấm người bị nạn bằng chăn bạc, áo khoác; cách nhiệt với mặt đất.
- Không di chuyển người nghi chấn thương cột sống, đầu cổ, trừ khi chỗ đó có nguy hiểm trực tiếp.
- Sơ cứu ở mức đã được học; phần còn lại chờ đội cứu hộ.
- Nếu phải đi gọi giúp vì không có sóng, ghi lại vị trí, để lại người ở cùng nạn nhân nếu có thể.
Một lớp sơ cứu cơ bản của Hội Chữ thập đỏ là đầu tư đáng giá nhất của bất kỳ ai chạy trail thường xuyên.
Góc nhìn hôm nay: việc làm được ngay
- Soạn sẵn mẫu tin nhắn lộ trình trong điện thoại, mỗi lần đi chỉ cần điền chỗ trống.
- Bật chia sẻ vị trí với người nhà trong thời gian chạy, nếu điện thoại có chức năng này, và tải bản đồ ngoại tuyến trước.
- Lưu số 112, 114, 115 vào danh bạ để gọi nhanh.
- Đăng ký một lớp sơ cứu cơ bản ở hội Chữ thập đỏ địa phương.
- Lần chạy tới, viết giờ quay đầu ra giấy hoặc đặt báo thức — và giữ đúng.
Câu hỏi thường gặp
Chạy trail cần báo lộ trình cho ai?
Cho một người tin cậy ở nhà, không phải người đi cùng. Ghi rõ đi đâu, lối nào, với ai, mấy giờ về và quá giờ bao lâu thì gọi giúp. Khi bạn gặp nạn ở chỗ không có sóng, người đó là người đầu tiên biết bạn cần trợ giúp.
Khi nào nên quay đầu khi chạy trail?
Khi mưa lớn, nghe sấm, suối đục và dâng nhanh, mất dấu lối mòn, nước sắp hết, có người trong nhóm mệt bất thường, hoặc khi đã quá giờ quay đầu định trước. Đừng cố thêm một đoạn.
Gặp dông sét trên núi phải làm gì?
Rời khỏi đỉnh, sống núi và chỗ trống trải sớm nhất có thể; tránh cây cao đơn độc, cột kim loại và mặt nước; nhóm tản ra. Không trú trong hang nông hay dưới mỏm đá nhô. Tốt nhất là không đi khi có cảnh báo dông.
Bị thương khi chạy trail thì gọi số nào?
Gọi 112 để tìm kiếm cứu nạn hoặc 115 để cấp cứu y tế. Hai số này gọi miễn phí, kể cả máy hết tiền. Báo rõ vị trí, số người và tình trạng người bị thương.
Có nên chạy trail một mình ban đêm không?
Người mới không nên chạy một mình trên đường núi lạ, nhất là ban đêm. Nếu chạy đêm ở cung quen, hãy đi nhóm, mang đèn đầu và pin dự phòng, báo lộ trình và giờ về cho người nhà.