Khoảng 13 giờ 30 ngày 29/10/2002, toà nhà Trung tâm Thương mại Quốc tế ITC trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, quận 1 cũ, TP.HCM bốc cháy từ vũ trường ở tầng 3, khiến 60 người chết và hàng chục người bị thương. Theo kết luận điều tra, xỉ hàn nóng bắn vào lớp xốp cách âm ốp trần trong lúc sửa chữa không xin phép. Đến nay ITC vẫn là một trong những vụ cháy chết nhiều người nhất ở Việt Nam, và bài học của nó — vật liệu dễ cháy, sửa chữa thiếu giám sát, người ở tầng trên không được báo kịp — còn nguyên giá trị.
Một toà nhà sang trọng giữa trung tâm
ITC đầu những năm 2000 là một trong những toà nhà thương mại hiện đại nhất Sài Gòn. Toà nhà sáu tầng lầu, tổng diện tích sàn khoảng 6.500 m², gồm khu mua sắm, văn phòng cho thuê, nhà hàng và một vũ trường. Giữa trưa ngày thường, toà nhà có đông nhân viên văn phòng, nhân viên bán hàng và khách mua sắm. Vũ trường buổi trưa không hoạt động, đang được sửa chữa.
Diễn biến theo kết luận điều tra
Theo kết luận của cơ quan công an được báo chí đưa tin, công nhân được giao hàn giàn đèn trên trần vũ trường ở tầng 3. Trần vũ trường được ốp mút xốp cách âm — loại vật liệu cháy rất nhanh và sinh khói đen độc. Xỉ hàn nhiệt độ cao bắn vào lớp xốp, bén lửa. Không dập được, những người làm việc ở đó rời khỏi phòng; lửa và khói không bị ai cảnh báo kịp thời đã lan nhanh lên các tầng trên.
Khói đen dồn vào cầu thang và hành lang. Nhiều người làm việc ở các tầng trên bị kẹt, không còn đường xuống qua cầu thang. Một số người tìm cách thoát qua cửa sổ, ban công; báo chí ghi nhận nhiều nạn nhân rơi từ độ cao trên 10 m. Lực lượng chữa cháy thành phố huy động lớn, dùng thang, xe thang và cả trực thăng, nhưng nhiều người đã ngạt khói trước khi được tiếp cận.
| Mục | Thông tin được công bố |
|---|---|
| Thời điểm | khoảng 13 giờ 30, ngày 29/10/2002 |
| Nơi bắt đầu | vũ trường ở tầng 3 đang sửa chữa |
| Nguyên nhân | xỉ hàn bắn vào xốp cách âm ốp trần |
| Người chết | 60 người |
| Người bị thương | các nguồn ghi từ khoảng 70 tới 90 người |
| Thiệt hại tài sản | khoảng 32 tỷ đồng (theo VnExpress) |
Nhiều cá nhân liên quan đã bị xét xử và nhận án tù trong các năm sau. Toà nhà ITC sau đó bị phá bỏ.
Năm chỗ hỏng của một buổi trưa
1. Vật liệu dễ cháy trên trần
Mút xốp cách âm, xốp trang trí là thứ quen thuộc ở vũ trường, quán karaoke, phòng thu. Nó bắt lửa nhanh, cháy lan dọc trần, nhỏ giọt nóng chảy và tạo khói đen dày. Ngọn lửa ở ITC không cần tới xăng dầu: chỉ cần trần nhà.
2. Hàn cắt khi chưa có biện pháp an toàn
Hàn, cắt kim loại là "công việc phát sinh nhiệt" — xỉ hàn bay xa vài mét và âm ỉ cả giờ sau. Quy trình an toàn chuẩn ở nhiều nước yêu cầu che chắn vật liệu dễ cháy, có người trực với bình chữa cháy suốt lúc làm và theo dõi thêm một thời gian sau khi xong. Theo báo chí, việc sửa chữa vũ trường ở ITC không được báo cáo hay xin phép cơ quan chức năng.
3. Không báo động kịp cho cả toà nhà
Thời gian quý nhất bị mất ở những phút đầu. Người ở tầng 3 biết có cháy; người ở tầng 4, 5, 6 biết khi khói đã ở trong hành lang.
4. Đóng cửa phòng đang cháy — nhưng không gọi ai
Đóng cửa phòng cháy khi rời đi là việc đúng, vì nó làm chậm lửa và khói. Nhưng đóng cửa mà không báo động, không gọi 114 thì chỉ làm chậm việc người khác biết.
5. Cầu thang là đường khói
Khi cầu thang không được ngăn bằng cửa chống cháy tự đóng, nó hoạt động như ống khói kéo khói lên các tầng trên. Người ở trên không còn đường xuống.
Bài học cho người làm văn phòng, nhân viên cửa hàng hôm nay
- Thấy thợ hàn cắt trong toà nhà, hỏi một câu: đã có người trực bình chữa cháy chưa, có che chắn đồ dễ cháy chưa. Nếu bạn là người quản lý toà nhà, đó là quy trình bắt buộc.
- Báo động trước, dập lửa sau. Ai phát hiện cháy thì hô to, bấm nút báo cháy gần nhất, rồi mới thử dập nếu lửa còn nhỏ. Gọi 114.
- Rời phòng đang cháy thì đóng cửa lại, nhưng không khoá, và báo ngay cho mọi người.
- Biết hai lối xuống từ tầng mình làm việc. Nếu chỉ có một cầu thang, hãy biết cả lối ra mái hoặc ban công an toàn, và nơi có thể đứng chờ cứu.
- Cầu thang có khói dày: không lao vào. Quay lại phòng có cửa sổ, đóng cửa, chèn khe bằng vải, ra cửa sổ báo hiệu vị trí và gọi 114 nói rõ tầng, phòng.
- Đừng nhảy từ trên cao khi lực lượng cứu hộ đang tới. Phần lớn người nhảy từ tầng 4 trở lên bị thương nặng hoặc tử vong; ở chỗ đã chặn khói, bạn thường có thêm thời gian hơn mình nghĩ.
Thay đổi sau ITC
ITC là một cú sốc lớn với TP.HCM. Sau vụ cháy, việc kiểm tra phòng cháy ở vũ trường, trung tâm thương mại, nhà cao tầng được siết lại; vật liệu trang trí, cách âm ở cơ sở giải trí được chú ý nhiều hơn. Nhưng hai mươi năm sau, vụ cháy karaoke An Phú ở Bình Dương năm 2022 cho thấy những vấn đề tương tự — vật liệu dễ cháy, lối thoát bị che chắn — vẫn lặp lại. Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 (hiệu lực từ 1/7/2025) cùng quy chuẩn QCVN 06:2022/BXD là khung pháp lý hiện hành cho các công trình loại này.
Người chỉ huy chữa cháy hôm đó, Đại tá Lê Tấn Bửu, nhiều năm sau vẫn nhấn mạnh với báo chí rằng trong những vụ cháy như thế, phát hiện và xử lý sớm gần như là yếu tố quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Vụ cháy ITC xảy ra khi nào, ở đâu?
Vụ cháy xảy ra khoảng 13 giờ 30 ngày 29/10/2002 tại toà nhà Trung tâm Thương mại Quốc tế ITC trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, quận 1 cũ, TP.HCM. Đám cháy bắt đầu ở vũ trường tầng 3 và lan lên các tầng trên.
Vụ cháy ITC làm bao nhiêu người chết?
Vụ cháy làm 60 người chết. Số người bị thương được các nguồn ghi từ khoảng 70 tới 90 người. Đây là một trong những vụ cháy chết nhiều người nhất trong lịch sử Việt Nam.
Nguyên nhân vụ cháy ITC là gì?
Theo kết luận điều tra, công nhân hàn giàn đèn trên trần vũ trường, xỉ hàn nóng bắn vào lớp mút xốp cách âm ốp trần gây cháy. Việc sửa chữa không được báo cáo, xin phép, và vật liệu ốp trần dễ cháy làm hậu quả nặng nề hơn.
Bài học lớn nhất từ vụ cháy ITC là gì?
Không dùng vật liệu dễ cháy ốp trần ở nơi đông người, hàn cắt phải có biện pháp an toàn và người trực, và khi phát hiện cháy phải báo động cho cả toà nhà ngay lập tức, gọi 114, trước khi tự dập.
Bị kẹt trên tầng cao khi cháy thì có nên nhảy xuống không?
Không nên nhảy khi còn lựa chọn khác. Hãy vào phòng có cửa sổ, đóng cửa, chèn khe chặn khói, báo hiệu vị trí ra ngoài và gọi 114 nói rõ tầng, phòng. Nhảy từ tầng cao thường gây thương tích nặng hoặc tử vong.
