Thấy người đuối nước, hãy làm theo thứ tự: gọi cứu hộ (114 hoặc 112), hô cho họ nổi ngửa, rồi ném hoặc đưa vật nổi từ trên bờ. Chỉ người đã được huấn luyện cứu đuối, có vật nổi trong tay, mới nên xuống nước. Người không có kỹ năng nhảy xuống cứu thường trở thành nạn nhân thứ hai — đó là lý do Hội Chữ thập đỏ và RNLI đều dạy nguyên tắc "với tới hoặc ném tới, đừng lao xuống".
Ở Việt Nam, không hiếm tin về một vụ đuối nước mà hai, ba người cùng mất: người rơi xuống trước, rồi bạn bè, người thân lần lượt lao xuống cứu. Thiện chí của họ không có lỗi. Thứ thiếu là một phương án khác mà ai cũng làm được ngay trên bờ.
Vì sao người cứu cũng chết đuối
- Người đang đuối nước bám bằng bản năng. Họ níu bất cứ thứ gì chạm vào, kể cả đầu, cổ người cứu, và có thể ghì người cứu xuống nước. Đây không phải lỗi của họ; đó là phản xạ sinh tồn.
- Nước nguy hiểm với người này thì cũng nguy hiểm với người kia. Hố sâu, dòng chảy, xoáy, nước lạnh không đổi khi có thêm người.
- Người cứu thường nhảy xuống với quần áo, giày dép, chưa khởi động, tim đập dồn, rất dễ sặc và kiệt sức.
- Bơi được không có nghĩa là cứu được. Kéo một người lớn đang hoảng loạn trong nước là kỹ năng phải học và tập, giống như lái xe.
Nhận ra người đang đuối nước
Người đuối nước thật thường không giống trên phim. Dấu hiệu hay gặp, được các tổ chức cứu đuối mô tả:
- Đầu ngửa ra sau, miệng ngang mặt nước, lúc chìm lúc nổi.
- Không kêu cứu được vì phải dồn hơi để thở.
- Tay đập xuống mặt nước để ngoi lên, không vẫy được.
- Người thẳng đứng trong nước, chân không đạp đều, không tiến về đâu.
- Mắt đờ đẫn, không trả lời khi được hỏi "có sao không".
Chỉ một điều để nhớ: nếu một người trong nước im lặng bất thường và không trả lời khi gọi, hãy coi như họ đang gặp nạn.
Bốn cách cứu từ an toàn tới rủi ro
| Thứ tự | Cách | Làm thế nào | Ai làm được |
|---|---|---|---|
| 1 | Gọi và hô | Gọi 114/112; hô "Nổi ngửa ra! Dang tay ra!"; chỉ hướng bờ gần nhất | Mọi người, kể cả trẻ lớn |
| 2 | Đưa (với tới) | Nằm sấp hoặc đứng chắc chân trên bờ, đưa sào, cành cây, gậy, áo, khăn dài cho người dưới nước nắm, rồi kéo vào | Người lớn, khi người dưới nước ở gần bờ |
| 3 | Ném | Ném vật nổi: phao tròn, can nhựa rỗng, chai lớn đậy nắp, thùng xốp, áo phao, quả bóng; nếu buộc được dây thì ném qua đầu người rồi kéo dây về tầm tay họ | Người lớn |
| 4 | Xuống nước | Chỉ người được huấn luyện cứu đuối; mang theo vật nổi để đưa cho nạn nhân bám, không để họ ôm trực tiếp | Người có chứng chỉ, cứu hộ chuyên nghiệp |
Có thuyền, ghe, thúng ở gần thì dùng được như một vật nổi lớn: chèo tới, chìa mái chèo hay dây cho người dưới nước bám, kéo vào mạn, không cố kéo họ lên khi thuyền chòng chành.
Đưa đúng cách
- Hạ thấp trọng tâm: nằm sấp hoặc ngồi, chân móc vào gốc cây, cọc, có người khác giữ chân mình.
- Không để mình bị kéo xuống: nếu thấy sắp mất thăng bằng thì buông vật đang đưa.
- Bảo người dưới nước nắm chắc rồi kéo từ từ, không giật.
Ném đúng cách
- Can nhựa, chai rỗng: cho chút nước vào để có sức nặng khi ném, nhưng vẫn nổi tốt.
- Nhắm hơi vượt qua người hoặc lên phía trên dòng chảy để vật nổi trôi tới họ.
- Ném hụt thì gom vật khác, ném tiếp; không xuống nước nhặt lại.
Nếu đã lỡ xuống nước để cứu
Có lúc người cứu đã ở dưới nước trước khi kịp nghĩ. Khi đó, những điều các lớp cứu đuối hay nhắc:
- Mang theo một vật nổi và chìa nó cho người gặp nạn bám, giữ khoảng cách với họ.
- Dừng lại cách vài sải, nói to bảo họ nắm vật nổi, đừng bơi sát vào người đang hoảng.
- Bị ghì chặt thì tự cứu mình trước: hít hơi, lặn xuống — người hoảng thường buông ra vì họ muốn ngoi lên — rồi bơi ra xa và quay lại với vật nổi.
- Thấy mình đuối sức thì quay về. Một người còn sống trên bờ có ích hơn hai người dưới nước.
Đuối nước ở bể bơi, bãi tắm: gọi cứu hộ trước
Ở bể bơi và bãi tắm có nhân viên cứu hộ, việc đầu tiên là hét to và chỉ tay về phía người gặp nạn cho cứu hộ thấy. Họ có phao cứu sinh, ván, kỹ năng và quy trình. Người xung quanh giúp bằng cách giải toả lối đi, không lao xuống làm vướng.
Mẹo truyền miệng sai
- "Biết bơi thì phải nhảy xuống cứu" — sai nếu chưa học kỹ năng cứu đuối. Biết bơi chỉ đủ để tự lo cho mình.
- "Nắm tay thành chuỗi người lội ra" — rủi ro cao ở sông chảy, hố sâu, đáy dốc. Một người hụt chân kéo cả chuỗi.
- "Đánh cho bất tỉnh rồi kéo" — tuyệt đối không. Không có khuyến cáo chính thức nào dạy như vậy.
- "Vớt lên rồi dốc ngược cho ra nước" — sai và làm mất thời gian quý. Xem bài Người vừa được vớt lên.
Sau khi đưa được người lên bờ
- Gọi 115 nếu chưa gọi.
- Kiểm tra người đó có tỉnh, có thở không.
- Không thở bình thường: bắt đầu hồi sinh tim phổi nếu đã học, hoặc làm theo hướng dẫn của tổng đài 115 qua điện thoại.
- Thở được: đặt nằm nghiêng an toàn, giữ ấm, ở bên cạnh tới khi xe cấp cứu tới.
- Dù người đó đã tỉnh, vẫn đưa đi viện kiểm tra.
Việc làm được ngay và học thêm ở đâu
- Đặt sẵn vật nổi buộc dây ở bến sông, cầu ao, chòi canh hồ, bè cá, quán ven sông. Một can nhựa 5 lít buộc dây dài treo ở cột là đủ cứu người.
- Dạy cả nhà câu "với tới hoặc ném tới, đừng lao xuống", nhất là các con tuổi thiếu niên, vì các em hay rủ nhau đi tắm và hay lao xuống cứu bạn.
- Học lớp cứu đuối nếu muốn thật sự biết xuống nước cứu người. Hỏi các trung tâm thể thao, câu lạc bộ bơi, Hội Chữ thập đỏ tỉnh, thành về lớp kỹ năng cứu đuối và sơ cứu.
- Học hồi sinh tim phổi ở lớp sơ cấp cứu; với người đuối nước, mấy phút đầu trên bờ quyết định nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Thấy người đuối nước phải làm gì đầu tiên?
Gọi 114 hoặc 112, hô to cho người dưới nước nổi ngửa, rồi tìm vật nổi để ném hoặc sào, cành cây để đưa từ trên bờ. Có cứu hộ ở bể bơi, bãi tắm thì hét và chỉ tay cho họ thấy trước.
Vì sao không nên nhảy xuống cứu người đuối nước?
Vì người đang đuối nước bám theo bản năng và có thể ghì người cứu cùng chìm; nước nguy hiểm với họ cũng nguy hiểm với mình. Chỉ người đã học cứu đuối, có vật nổi trong tay mới nên xuống nước.
Không có phao thì ném cái gì?
Can nhựa rỗng đậy nắp, chai nước lớn, thùng xốp, quả bóng, áo phao, ván gỗ đều nổi được. Nếu buộc được dây thì ném vượt qua người rồi kéo dây cho vật nổi tới tầm tay họ.
Người đuối nước có vẫy tay kêu cứu không?
Thường không. Họ chỉ đủ hơi để thở, tay đập xuống nước để ngoi lên, đầu ngửa, miệng ngang mặt nước. Người im lặng bất thường trong nước và không trả lời khi gọi cần được coi là đang gặp nạn.
Học cứu đuối ở đâu?
Hỏi các trung tâm thể thao, câu lạc bộ bơi, bể bơi lớn và Hội Chữ thập đỏ tỉnh, thành về lớp kỹ năng cứu đuối và sơ cấp cứu. Ít nhất nên học hồi sinh tim phổi, vì nó cần ngay khi đưa người lên bờ.