Gặp rắn trên lối đi, hãy dừng lại, đứng yên vài giây để xác định con rắn ở đâu, rồi lùi chậm ra xa theo đường mình vừa đi tới, giữ khoảng cách vài mét. Không bước qua, không lấy gậy khều, không cố đuổi hay đập chết rắn. Rắn hầu như không đuổi theo người; phần lớn vết cắn xảy ra khi người giẫm phải rắn hoặc cố bắt, giết, trêu rắn. Nếu đã bị cắn, gọi 115, giữ người bị cắn nằm yên và đưa đi viện ngay.
Sơ cứu rắn cắn chi tiết khi đi cắm trại đã có ở cẩm nang khác. Bài này nói về khoảnh khắc trước đó: khi bạn và con rắn vừa nhìn thấy nhau.
Vì sao đứng yên rồi lùi là đúng
- Rắn cắn để tự vệ. Người không phải con mồi của rắn. Rắn cắn khi bị giẫm, bị chạm, bị dồn vào chỗ không đường lui.
- Cử động đột ngột làm rắn giật mình. Nhảy lùi, vung tay, giậm chân ngay sát rắn có thể khiến nó phản ứng.
- Đứng yên giúp mình nhìn rõ. Nhiều khi con rắn mình thấy không phải là con duy nhất, hoặc nó đang nằm ngay mép lối mình định lùi về.
- Rắn sẽ tự bỏ đi nếu được để yên. Hầu hết rắn chọn trốn chứ không đối đầu.
Các vườn quốc gia Mỹ (U.S. National Park Service) dặn du khách cùng một nguyên tắc: cho rắn không gian, đi vòng xa, không tìm cách bắt, giết hay chụp ảnh sát. Nhiều vết cắn ghi nhận ở các vườn quốc gia xảy ra khi người cố cầm, trêu hoặc giết rắn.
Từng bước khi bất ngờ thấy rắn
- Dừng lại. Đừng bước tiếp, đừng nhảy.
- Xác định vị trí rắn và nhìn quanh chân mình.
- Lùi chậm theo đúng lối vừa đi qua, vì đó là đường mình biết chắc không có rắn.
- Giữ khoảng cách vài mét, xa hơn chiều dài thân con rắn nhiều lần. Một số loài có thể vươn mình khá xa.
- Đi vòng thật rộng hoặc chờ rắn bỏ đi. Nếu là lối duy nhất, có thể gõ nhẹ gậy xuống đất từ xa để rung động khiến rắn bò đi, không khều vào người rắn.
- Báo người đi sau để họ không giẫm phải.
Mẹo truyền miệng: đúng hay sai
| Truyền miệng | Thực tế |
|---|---|
| "Rắn hổ mang đuổi người" | Rắn không săn người. Rắn có thể bò về phía người vì đó là hướng nó định trốn, hoặc dựng mình doạ khi bị dồn. Lùi ra khỏi đường đi của nó là đủ |
| "Chạy zic zắc thì rắn không đuổi kịp" | Không cần chạy; chỉ cần lùi chậm ra xa. Chạy hoảng dễ giẫm phải rắn khác hoặc ngã |
| "Thấy rắn phải đập chết cho khỏi hại người" | Cố giết rắn là một trong những lúc người bị cắn nhiều nhất. Nhiều loài rắn là động vật được bảo vệ |
| "Rắn chết rồi thì an toàn" | Rắn vừa bị đập chết vẫn có thể cắn theo phản xạ. Không cầm đầu rắn chết |
| "Rắc vôi, đốt bồ kết là rắn không vào nhà" | Không có bằng chứng chắc chắn. Cách hiệu quả là dọn chỗ rắn trú ẩn và bịt kẽ hở |
Đi đường sao cho không giẫm phải rắn
- Đi giày kín, quần dài khi qua cỏ cao, ruộng, nương rẫy, đường rừng.
- Soi đèn khi đi đêm, kể cả đoạn đường quen trong làng. Rắn hay ra kiếm ăn lúc chạng vạng và ban đêm, nhất là sau mưa.
- Nhìn chỗ đặt chân; bước qua khúc gỗ thì bước lên trên rồi mới bước xuống, để nhìn thấy phía bên kia.
- Không thò tay vào hốc đá, hốc cây, đống củi, đống gạch mà không nhìn trước. Dùng gậy để lật.
- Dùng gậy dò đường ở chỗ cỏ rậm; rung động mặt đất khiến rắn tránh đi.
- Ở mùa lũ, rắn trôi theo nước và trú vào nhà, đống rác, đống đồ. Cẩn thận khi dọn dẹp sau lũ — phần lũ lụt đã có cẩm nang thiên tai.
Rắn bò vào nhà thì làm gì
- Đưa trẻ em, người già, vật nuôi ra khỏi phòng.
- Theo dõi từ xa xem rắn chui vào đâu.
- Đóng cửa phòng đó, chèn khe dưới cửa nếu làm được mà không phải lại gần rắn.
- Gọi 114: lực lượng cứu nạn cứu hộ ở nhiều địa phương hỗ trợ bắt rắn vào nhà dân. Có thể liên hệ thêm kiểm lâm nếu nghi là loài hoang dã quý hiếm.
- Không tự bắt bằng tay hay bằng cách thiếu dụng cụ.
Nếu đã bị cắn: một đoạn ngắn
Gọi 115, giữ người bị cắn nằm yên, hạn chế cử động phần bị cắn, tháo nhẫn, vòng, đồng hồ, và đưa tới bệnh viện có khả năng điều trị rắn cắn càng sớm càng tốt. Không rạch vết cắn, không hút nọc, không đắp lá, không garo thắt chặt. Chụp ảnh con rắn từ xa nếu làm được an toàn, nhưng không cố bắt hay giết rắn để mang theo. Chi tiết sơ cứu khi cắm trại có ở cẩm nang khác.
Rắn hay gặp ở đâu quanh nhà, ngoài đồng
| Nơi | Vì sao có rắn | Cẩn thận |
|---|---|---|
| Bờ ruộng, bờ ao, mương | Có ếch, nhái, chuột | Đi giày, soi đèn khi đi thăm đồng đêm |
| Bụi cây, giàn leo, cành cây thấp | Một số loài rắn lục sống trên cây, màu xanh lẫn vào lá | Nhìn kỹ trước khi vạch lá, hái quả |
| Đống củi, gạch, rơm, đồ cũ | Chỗ trú mát, có chuột | Dùng gậy, đeo găng dày khi dọn |
| Trong nhà vùng quê, nhất là sát ruộng | Rắn theo chuột vào nhà, vào bếp, chuồng gà | Ngủ trên giường, mắc màn, không ngủ dưới nền đất |
Các bác sĩ chống độc ở Việt Nam nhiều lần nhắc: một số loài rắn độc hay bò vào nhà ban đêm và cắn người đang ngủ dưới đất, vết cắn có thể rất nhỏ, ít đau nên dễ bị bỏ qua. Người tỉnh dậy thấy yếu cơ, sụp mi, khó nuốt, khó thở — nhất là ở nhà gần ruộng — cần được đưa đi viện ngay.
Đi cắm trại, ngủ lều ở vùng có rắn: kéo kín khoá lều, giũ giày, túi ngủ trước khi dùng, không để đồ ăn thu hút chuột quanh lều.
Việc làm được ngay và học thêm ở đâu
- Dọn quanh nhà: phát cỏ cao sát nhà, dọn đống gạch, củi, phế liệu là chỗ rắn và chuột trú; bịt kẽ hở chân tường, ống thoát nước.
- Mua đèn pin, đèn đầu cho ai trong nhà hay đi đêm ngoài đồng, ra vườn.
- Lưu số 115, 114 và tìm hiểu bệnh viện nào gần nhà có điều trị rắn cắn.
- Học sơ cứu ở lớp của Hội Chữ thập đỏ địa phương; WHO coi rắn cắn là vấn đề sức khoẻ cộng đồng ở nhiều nước nhiệt đới và khuyến khích người dân vùng có rắn biết sơ cứu đúng.
Câu hỏi thường gặp
Gặp rắn trên đường phải làm sao?
Dừng lại, đứng yên vài giây để xác định rắn ở đâu, rồi lùi chậm theo lối vừa đi qua, giữ khoảng cách vài mét. Đi vòng thật rộng hoặc chờ rắn tự bỏ đi; không bước qua, không khều, không đập rắn.
Rắn có đuổi người không?
Rắn không săn người. Có lúc rắn bò về phía người vì đó là hướng nó định trốn, hoặc dựng mình doạ khi bị dồn. Lùi ra khỏi đường đi của rắn là đủ, không cần chạy.
Có nên đập chết rắn khi gặp không?
Không nên. Cố bắt hoặc giết rắn là lúc người bị cắn nhiều nhất, và nhiều loài rắn được pháp luật bảo vệ. Hãy tránh xa; nếu rắn vào nhà thì đóng cửa phòng và gọi 114.
Rắn vào nhà gọi ai?
Gọi 114, lực lượng cứu nạn cứu hộ ở nhiều địa phương hỗ trợ bắt rắn vào nhà dân. Trong lúc chờ, đưa người và vật nuôi ra khỏi phòng, theo dõi từ xa, đóng cửa phòng nếu an toàn.
Bị rắn cắn có nên hút nọc không?
Không. Không rạch, không hút nọc, không đắp lá, không garo thắt chặt. Gọi 115, giữ người bị cắn nằm yên, hạn chế cử động phần bị cắn và đưa tới bệnh viện càng sớm càng tốt.
