Gặp khỉ hoang ở điểm du lịch, đừng chạy, đừng cho ăn, đừng nhìn chằm chằm hay nhe răng cười với khỉ. Cất đồ ăn, túi ni lông, chai nước vào ba lô kín; khi khỉ tiến lại gần, đứng vững, tránh nhìn vào mắt, lùi chậm ra xa. Nếu khỉ giật đồ, buông tay, đừng giằng lại. Bị khỉ cắn, cào dù nhẹ: rửa ngay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy khoảng 15 phút và đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng dại.
Khỉ ở các khu du lịch thường không sợ người, vì đã quen được cho ăn. Chính sự "dạn" đó khiến chúng nguy hiểm hơn khỉ thật sự hoang dã: chúng chủ động lại gần, lục túi, giật đồ, và cắn khi bị cản.
Vì sao không nên chạy
- Khỉ nhanh và leo trèo giỏi hơn người rất nhiều; chạy không thoát được.
- Chạy khiến khỉ nghĩ mình đang mang thứ gì đáng giá hoặc đang yếu thế, có thể đuổi theo.
- Chạy trên bậc đá, đường dốc ở đền chùa, núi dễ ngã, chấn thương hơn cả việc bị khỉ giật đồ.
- Cả đàn có thể phản ứng khi một con kêu báo động.
Đọc ngôn ngữ của khỉ
| Khỉ làm gì | Thường có nghĩa | Mình nên |
|---|---|---|
| Ngồi xa, nhìn, rồi quay đi | Bình thường | Đi tiếp, không lại gần |
| Nhìn chằm chằm, nhướng mày, há miệng thành hình chữ O | Cảnh cáo, đe doạ | Quay mặt nhìn chỗ khác, lùi chậm |
| Nhe răng | Với khỉ, thường là dấu hiệu căng thẳng hoặc đe doạ, không phải "cười" | Đừng cười nhe răng lại; giữ mặt bình thản, lùi ra |
| Đập tay xuống đất, nhún nhảy, lay cành cây | Doạ, sắp lao tới | Đứng vững, không quay lưng chạy, rời khỏi khu vực |
| Bám theo, nhìn vào túi, tay mình | Muốn lấy đồ ăn | Giơ hai bàn tay trống, cất túi, đi tiếp |
Những việc đừng làm
- Đừng cho ăn. Cho ăn làm khỉ mất sợ người, kéo cả đàn tới, thay đổi tập tính kiếm ăn tự nhiên và làm các vụ cắn giật tăng lên. Nhiều khu bảo tồn, khu du lịch cấm cho động vật hoang dã ăn.
- Đừng cầm đồ ăn, túi ni lông lộ ra ngoài. Khỉ nhận ra túi ni lông kêu sột soạt là có đồ ăn.
- Đừng giằng lại đồ bị giật. Điện thoại, kính, túi có thể mất, nhưng giằng co là lúc dễ bị cắn nhất.
- Đừng bế, ôm, chụp ảnh sát khỉ, đừng đặt khỉ lên vai, lên đầu để chụp.
- Đừng chọc, ném đá, quát đuổi khỉ con. Khỉ mẹ và cả đàn sẽ bảo vệ con.
- Đừng ngồi xổm, cúi người trước mặt khỉ lớn; đứng thẳng giúp mình trông lớn hơn.
Nếu khỉ giật đồ hoặc nhảy lên người
- Buông đồ, đừng kéo lại.
- Đứng yên, giữ mặt quay đi, tay che mặt nếu cần. Đừng đánh, quật khỉ.
- Để khỉ tự nhảy xuống, rồi lùi chậm ra xa.
- Báo nhân viên khu du lịch, ban quản lý. Họ biết cách lấy lại đồ hoặc xử lý con khỉ hay gây chuyện.
- Kiểm tra da xem có bị cào, cắn không, kể cả vết xước rất nhỏ.
Bị khỉ cắn, cào: vì sao phải đi khám
Khỉ có thể mang mầm bệnh truyền sang người qua vết cắn, cào:
- Bệnh dại. WHO coi vết cắn, cào của khỉ là phơi nhiễm có nguy cơ dại ở các vùng có bệnh dại. Cần được nhân viên y tế đánh giá và tiêm phòng khi cần.
- Virus herpes B ở khỉ thuộc nhóm khỉ macaque (như khỉ đuôi dài, khỉ vàng). Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), lây sang người là hiếm nhưng có thể rất nặng; rửa vết thương kỹ ngay và đi khám sớm là quan trọng.
- Nhiễm trùng vết thương thông thường, uốn ván.
Cách xử lý ngay tại chỗ: rửa vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy khoảng 15 phút, sát trùng, không băng kín, không đắp lá, rồi tới cơ sở y tế. Kể cho bác sĩ là bị khỉ cắn, ở đâu, khi nào.
Đi du lịch ở nơi có khỉ: chuẩn bị gì
- Ba lô có khoá kéo, cất kính, mũ, điện thoại vào túi kín; đeo ba lô phía trước khi đi qua khu nhiều khỉ.
- Ăn uống ở khu vực có mái che hoặc nơi ban quản lý chỉ định, không ăn khi đi dạo dưới tán cây có khỉ.
- Đi theo lối chính, nghe theo biển báo và hướng dẫn của nhân viên.
- Trông sát trẻ nhỏ: trẻ hay cầm đồ ăn, hay chạy, ngang tầm khỉ.
- Ở nước ngoài, nhiều đền chùa, khu bảo tồn ở Đông Nam Á, Nam Á nổi tiếng vì khỉ giật đồ của du khách. Hỏi trước về cơ sở y tế gần nhất và về tiêm phòng dại trước chuyến đi nếu đi dài ngày ở vùng xa.
Vì sao khỉ ngày càng dạn, và chuyện nuôi khỉ
Khỉ học rất nhanh
Khỉ là loài thông minh, học rất nhanh. Khi một con khỉ phát hiện ra túi ni lông của du khách có đồ ăn, nó lặp lại; khỉ con học theo mẹ; cả đàn dần coi người là nguồn thức ăn. Mỗi người "cho một miếng thôi" góp phần làm khỉ hung hăng hơn với người đến sau. Ở một số nơi trên thế giới, khỉ còn học được cách giật kính, điện thoại rồi "đổi" lấy đồ ăn với du khách.
Cho khỉ ăn đồ của người — bánh kẹo, nước ngọt, đồ chiên — cũng có hại cho sức khoẻ của chúng. Vì vậy cách tốt nhất để bảo vệ cả mình lẫn khỉ là không cho ăn, không để lộ đồ ăn.
Không nuôi khỉ làm cảnh
Khỉ con trông dễ thương, nhưng khỉ lớn lên trở nên khoẻ, khó kiểm soát và có thể cắn người trong nhà, nhất là trẻ em. Khỉ có thể mang mầm bệnh lây sang người. Nhiều loài linh trưởng ở Việt Nam được pháp luật bảo vệ, việc bắt, mua bán, nuôi nhốt trái phép có thể bị xử lý. Gặp người bán khỉ, thấy khỉ hoang dã bị nhốt, có thể báo kiểm lâm hoặc các tổ chức cứu hộ động vật hoang dã.
Ở Việt Nam, một số khu rừng ngập mặn, bán đảo, chùa trên núi là nơi khỉ đuôi dài sống gần người và quen xin đồ ăn của khách. Ban quản lý những nơi này thường cắm biển cấm cho khỉ ăn — hãy làm theo, và nhắc người đi cùng làm theo.
Việc làm được ngay và học thêm ở đâu
- Dặn cả nhà quy tắc ba chữ "không" trước chuyến đi: không cho ăn, không chạm, không chạy.
- Lưu số 115 và địa chỉ điểm tiêm phòng gần khu du lịch.
- Học sơ cứu ở lớp Hội Chữ thập đỏ địa phương để biết xử lý vết thương, cầm máu.
- Tôn trọng quy định của khu bảo tồn; nhiều loài linh trưởng ở Việt Nam là loài được bảo vệ, không được bắt, nuôi.
Câu hỏi thường gặp
Gặp khỉ ở khu du lịch nên làm gì?
Đừng chạy, đừng cho ăn, cất đồ ăn và túi ni lông vào ba lô kín. Khi khỉ lại gần, đứng vững, tránh nhìn vào mắt, không nhe răng cười, rồi lùi chậm ra xa và đi tiếp.
Có nên cho khỉ ăn không?
Không nên. Cho ăn làm khỉ mất sợ người, kéo cả đàn tới và làm các vụ giật đồ, cắn người tăng lên. Nhiều khu bảo tồn và khu du lịch cấm cho động vật hoang dã ăn.
Khỉ giật điện thoại thì làm sao?
Buông tay, đừng giằng lại vì đó là lúc dễ bị cắn nhất. Đứng yên, để khỉ đi, rồi báo nhân viên khu du lịch giúp lấy lại đồ.
Bị khỉ cắn có cần tiêm phòng dại không?
Cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và tư vấn tiêm phòng dại. Rửa vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy khoảng 15 phút ngay sau khi bị cắn, cào, rồi đi khám và kể rõ là bị khỉ cắn.
Khỉ nhe răng có phải đang cười không?
Không. Với khỉ, nhe răng thường là dấu hiệu căng thẳng hoặc đe doạ. Đừng cười nhe răng lại với khỉ; giữ mặt bình thản và lùi ra.
