Gặp voi hoang dã: những điều người dân vùng có voi được dặn

Gặp voi hoang dã, việc quan trọng nhất là giữ khoảng cách thật xa và rút lui sớm, khi voi chưa để ý tới mình: lặng lẽ quay lại theo đường cũ, không tiến tới chụp ảnh, không la hét, không ném đá, không đốt lửa xua đuổi một mình. Ở trong nhà thì ở yên trong nhà chắc chắn, tắt đèn pha rọi thẳng vào voi, báo ngay cho kiểm lâm, ban quản lý rừng hoặc chính quyền xã. Bị voi tấn công gây thương tích thì gọi 115.

Việt Nam còn voi hoang dã ở một số khu rừng, như quanh Khu bảo tồn thiên nhiên – văn hoá Đồng Nai, Vườn quốc gia Pù Mát (Nghệ An), Vườn quốc gia Yok Đôn (Đắk Lắk) và vài vùng rừng khác. Số lượng ít, sống rải rác, và thỉnh thoảng đi ra rẫy, khu dân cư ven rừng. Người dân ở đó được chính quyền và các tổ chức bảo tồn dặn đi dặn lại những điều dưới đây.

Vì sao voi nguy hiểm dù hiền

• Voi rất to và nhanh hơn người nghĩ. Trên đường rừng, voi chạy ngắn còn nhanh hơn người chạy hết sức.
• Voi mẹ bảo vệ voi con rất quyết liệt. Đàn có voi con là đàn dễ phản ứng nhất.
• Voi đực có giai đoạn động dục (thường gọi là "musth") với tính khí thất thường, có thể thấy dịch chảy ở hai bên thái dương.
• Voi bị người xua đuổi nhiều lần trở nên căng thẳng, dễ tấn công hơn.
• Voi tìm thức ăn có mùi mạnh: lúa, ngô, mít, chuối, mía, muối, rượu. Voi có thể phá nhà, phá kho để tìm những thứ này.

Dấu hiệu voi đang khó chịu

Cách đọc dấu hiệu này được các tổ chức bảo tồn voi mô tả rộng rãi, nhưng voi mỗi con một tính. Đừng dựa vào việc "đọc" để đứng gần hơn; nó chỉ để biết khi nào phải đi ngay.

Những điều người dân vùng có voi được dặn

Khi ở trong rừng, trên rẫy

• Không đi rừng, ra rẫy một mình, nhất là sáng sớm và chiều tối, lúc voi hay đi kiếm ăn.
• Để ý dấu vết: phân voi tươi, cành cây gãy mới, dấu chân to, tiếng cành cây gãy. Thấy dấu mới thì quay về.
• Thấy voi từ xa: đứng khuất gió nếu biết hướng gió, lặng lẽ rút lui theo đường cũ.
• Không tới gần chụp ảnh, quay video, kể cả khi voi trông hiền.
• Không đi xen vào giữa đàn, nhất là giữa voi mẹ và voi con.

Khi voi về gần nhà

• Ở trong nhà chắc chắn, đóng cửa, giữ trẻ em và người già trong nhà.
• Không ra ngoài xua đuổi, không tụ tập đông người reo hò, đốt pháo, ném đá. Xua đuổi tự phát có thể khiến voi hoảng, tấn công.
• Báo ngay cho kiểm lâm, ban quản lý rừng, chính quyền xã để có người được huấn luyện xử lý.
• Không cất rượu, muối, lúa gạo ở chòi rẫy, lán tạm sát rừng; cất ở nơi kín, xa chỗ ngủ.
• Không ngủ lại trong chòi rẫy tạm bợ ở vùng voi hay qua lại.

Khi đang đi xe

• Dừng lại từ xa, chờ voi đi qua đường. Không bóp còi, không rú ga, không rọi đèn pha thẳng vào voi.
• Để xe sẵn sàng lùi và có khoảng trống phía sau.
• Không xuống xe để nhìn gần.

Nếu voi lao tới

Không có cách nào bảo đảm an toàn khi một con voi thật sự tấn công; mọi lời khuyên ở đây là để tăng cơ hội:

1. Bỏ lại đồ đạc: ba lô, túi đồ ăn có thể làm voi chú ý.
2. Tìm vật chắn lớn: gốc cây to, tảng đá lớn, mương sâu, sườn dốc, ngôi nhà kiên cố.
3. Không chạy ra chỗ trống mà chạy về phía có vật cản, chỗ địa hình voi khó đi.
4. Không đối đầu, không cố đánh, ném vật vào voi.

Voi là loài được bảo vệ

Voi châu Á là loài nguy cấp, được pháp luật Việt Nam bảo vệ nghiêm ngặt. Người dân bị voi phá hoa màu, nhà cửa được hướng dẫn báo chính quyền để được hỗ trợ theo quy định, không tự đặt bẫy, rào điện, đầu độc voi. Những năm gần đây, các tỉnh có voi đã thử nhiều cách giúp người và voi sống cạnh nhau: nhóm phản ứng nhanh, rào ngăn, tuyên truyền ở thôn bản.

Voi nhà và du lịch với voi

Ngoài voi hoang dã, Tây Nguyên còn có voi nhà, gắn với nghề săn bắt, thuần dưỡng voi truyền thống ở vùng Bản Đôn. Voi nhà quen người nhưng vẫn là con vật nặng hàng tấn, có thể giật mình, quật vòi, giẫm người đứng sát chân. Khi tham quan:

• Chỉ lại gần khi quản tượng cho phép, đứng ở phía trước chếch sang bên để voi thấy mình.
• Không đứng sau voi, không chui qua dưới bụng, vòi voi.
• Không cho voi ăn khi chưa được hướng dẫn, không trêu chọc.
• Trông sát trẻ nhỏ.

Những năm gần đây, một số nơi ở Đắk Lắk đã chuyển sang mô hình ngắm voi, đi bộ theo voi trong rừng thay cho cưỡi voi, vì sức khoẻ của voi và an toàn của du khách. Khi chọn tour, hãy hỏi đơn vị tổ chức cách họ chăm sóc voi và quy tắc an toàn cho khách.

Việc làm được ngay và học thêm ở đâu

• Nếu sống hoặc làm việc ở vùng có voi: lưu số điện thoại kiểm lâm, ban quản lý rừng, chính quyền xã; tham gia các buổi tuyên truyền ở thôn.
• Nếu đi du lịch tới các vườn quốc gia có voi: hỏi trạm kiểm lâm trước khi vào tuyến, đi theo hướng dẫn viên địa phương.
• Không tham gia, không cổ vũ những hoạt động trêu chọc, cho voi hoang ăn.
• Học sơ cứu ở lớp Hội Chữ thập đỏ địa phương: cầm máu, cố định chấn thương chờ 115.