Khi toà nhà phải sơ tán mà người đi xe lăn hoặc người già không tự xuống cầu thang được: đưa người đó tới buồng thang bộ hoặc khu vực an toàn chờ cứu đã được chỉ định, đóng cửa ngăn khói, gọi 114 và báo rõ người đó đang ở tầng nào, buồng thang nào, rồi ở lại cùng hoặc để người ở lại có điện thoại. Không dùng thang máy thông thường. Việc này chỉ trơn tru khi đã có kế hoạch riêng được lập từ trước, không phải nghĩ ra khi chuông đã reo.
Vì sao cần kế hoạch riêng
Phần lớn quy trình sơ tán được viết cho người tự đi được cầu thang. Nhưng trong mỗi toà nhà đều có những người không làm được việc đó: người đi xe lăn, người dùng nạng, gậy, khung tập đi, người già yếu sức, phụ nữ mang thai gần ngày sinh, người đang bó bột, người bệnh tim phổi đi vài tầng là khó thở, người khiếm thị không thấy biển, người khiếm thính không nghe chuông.
Khi có cháy, thang máy thông thường không được dùng, nên cầu thang trở thành bức tường với họ. Nếu không ai biết trước họ ở đâu và cần gì, họ dễ bị bỏ lại trong hỗn loạn.
Ở Anh và nhiều nước, mỗi người cần hỗ trợ ở nơi làm việc được khuyến khích có một kế hoạch sơ tán cá nhân: ai giúp, đi lối nào, chờ ở đâu, dùng phương tiện gì. Cách làm này áp dụng được ngay ở cơ quan, trường học, toà nhà nơi bạn ở.
Khu vực an toàn chờ cứu là gì
Nhiều toà nhà cao tầng được thiết kế có những khu vực an toàn tạm thời: thường là chiếu nghỉ rộng trong buồng thang bộ được bảo vệ khỏi khói, hoặc khoang riêng cạnh buồng thang có tường và cửa ngăn cháy. Người không tự đi xuống được sẽ chờ ở đó, được bảo vệ khỏi khói và lửa trong một thời gian, để lực lượng cứu hộ tới đưa xuống.
Quy chuẩn an toàn cháy hiện hành (QCVN 06:2022/BXD) có các yêu cầu về vùng an toàn và lối thoát cho người khuyết tật tuỳ loại công trình. Người dùng không cần nhớ chi tiết; cần biết: toà nhà của mình có khu vực như vậy không, và nó ở đâu. Hỏi ban quản lý.
Khu vực chờ cứu chỉ có tác dụng khi có người biết bạn đang ở đó. Phải báo cho 114, cho người phụ trách sơ tán ở điểm tập kết, và nếu có thể, gọi điện cho người thân ở ngoài.
Lập kế hoạch sơ tán cá nhân: năm câu hỏi
| Câu hỏi | Ví dụ câu trả lời |
|---|---|
| Người đó thường ở đâu trong toà nhà? | Bàn làm việc tầng 7, cạnh cửa sổ phía đông |
| Ai sẽ báo và hỗ trợ khi có báo cháy? | Hai đồng nghiệp cùng phòng, có người thay khi một người nghỉ |
| Đi lối nào, chờ ở đâu? | Buồng thang bộ phía tây, chiếu nghỉ tầng 7 là khu vực chờ cứu |
| Cần phương tiện gì? | Ghế sơ tán cầu thang đặt ở tầng 7, hai người đã được tập dùng |
| Báo vị trí cho ai, bằng cách nào? | Người phụ trách tầng báo chỉ huy ở điểm tập kết; người chờ giữ điện thoại, gọi 114 |
Ghi kế hoạch thành một trang, đưa cho người phụ trách sơ tán của toà nhà, và tập ít nhất một lần.
Hỗ trợ từng nhóm người
Người đi xe lăn
- Hỏi người đó muốn được giúp thế nào trước khi làm. Họ hiểu cơ thể và chiếc xe của mình hơn ai hết.
- Không tự bế, khiêng người đi xe lăn xuống cầu thang nếu chưa được huấn luyện: dễ ngã cả người giúp lẫn người được giúp, chắn lối cho người khác. Ở nhiều toà nhà có ghế sơ tán cầu thang — loại ghế có ray trượt để một hai người đưa người ngồi xuống cầu thang. Thiết bị này chỉ dùng khi đã được tập.
- Khi không có phương án an toàn để xuống, đưa người đó vào khu vực chờ cứu, đóng cửa, báo vị trí.
Người già, người yếu sức
- Cho họ đi sát tay vịn, đi chậm, có người đi cạnh. Nghỉ ở chiếu nghỉ nếu cần, nhưng đứng sát tường để không chắn dòng người.
- Người dùng gậy, khung tập đi có thể để khung lại và bám tay vịn, có người đỡ bên kia.
- Người có bệnh tim, phổi: nếu thấy khó thở, đau ngực, dừng ở khu vực an toàn và báo 115.
Người khiếm thị
- Báo cho họ biết có sự cố, nói ngắn gọn chuyện gì đang xảy ra.
- Đưa khuỷu tay cho họ nắm, đi trước nửa bước, báo trước bậc thang, khúc rẽ, cửa.
Người khiếm thính
- Họ có thể không nghe chuông. Chạm nhẹ vai, ra hiệu, chỉ hướng ra, hoặc viết nhanh trên điện thoại.
- Toà nhà tốt có đèn nháy báo cháy ở nhà vệ sinh, phòng họp — nơi người khiếm thính có thể ở một mình.
Thang máy: khi nào được dùng
Thang máy thông thường không dùng khi có cháy. Một số toà nhà cao tầng có thang máy chữa cháy được bảo vệ đặc biệt; lực lượng chữa cháy có thể dùng nó để đưa người không tự đi được xuống dưới, theo chỉ huy của họ. Người dân không tự vận hành thang máy này để sơ tán. Nếu toà nhà có, hỏi ban quản lý xem phương án sơ tán người khuyết tật bằng thang máy chữa cháy được quy định thế nào.
Ở nhà: người già sống một mình, nhà nhiều tầng
Ở nhà ống nhiều tầng, người già thường ở tầng trên cho yên tĩnh — nhưng đó là chỗ xa lối ra nhất khi có cháy dưới tầng trệt. Nếu có thể, bố trí phòng ngủ của ông bà ở tầng thấp, gần lối ra. Lắp thiết bị báo khói ở cầu thang và phòng ngủ, để điện thoại cạnh giường, dặn hàng xóm biết nhà có người già cần hỗ trợ. Ở chung cư, báo với ban quản lý căn hộ nào có người đi xe lăn, người nằm liệt, để lực lượng cứu hộ được thông tin khi có sự cố.
Việc làm được ngay
- Ở cơ quan, hỏi: toà nhà có khu vực chờ cứu không, có ghế sơ tán cầu thang không, ai đã được tập dùng?
- Nếu đồng nghiệp, học sinh, người thân của bạn cần hỗ trợ khi sơ tán, cùng họ trả lời năm câu hỏi ở bảng trên và đưa kế hoạch cho người phụ trách.
- Ở nhà, cân nhắc chuyển phòng ngủ của ông bà xuống tầng thấp; lắp báo khói ở cầu thang.
- Báo ban quản lý chung cư nếu nhà có người cần hỗ trợ khi sơ tán.
- Lưu số 114, 115 trong máy của ông bà, đặt chế độ gọi nhanh nếu được.
Câu hỏi thường gặp
Người đi xe lăn thoát hiểm khi cháy toà nhà như thế nào?
Nếu không có cách xuống cầu thang an toàn, đưa người đó tới khu vực chờ cứu hoặc buồng thang bộ được bảo vệ khỏi khói, đóng cửa, gọi 114 và báo rõ tầng, buồng thang. Tốt nhất là đã có kế hoạch sơ tán cá nhân và đã tập từ trước.
Có được dùng thang máy để đưa người khuyết tật xuống khi cháy không?
Không dùng thang máy thông thường. Một số toà nhà có thang máy chữa cháy, nhưng chỉ được dùng theo chỉ huy của lực lượng chữa cháy. Người dân không tự vận hành thang này để sơ tán.
Khu vực an toàn chờ cứu trong toà nhà là gì?
Là chỗ được bảo vệ khỏi khói và lửa trong một thời gian, thường ở trong hoặc cạnh buồng thang bộ, nơi người không tự đi xuống được chờ lực lượng cứu hộ. Nó chỉ có tác dụng khi có người biết và báo vị trí người đang chờ.
Có nên tự khiêng người đi xe lăn xuống cầu thang không?
Không nên nếu chưa được huấn luyện, vì dễ ngã cả hai người và chắn lối người khác. Nếu toà nhà có ghế sơ tán cầu thang thì chỉ người đã được tập mới dùng. Không có phương án an toàn thì chờ ở khu vực an toàn và báo 114.
Người già sống ở nhà nhiều tầng nên chuẩn bị gì để thoát hiểm?
Nếu được, bố trí phòng ngủ của người già ở tầng thấp gần lối ra, lắp thiết bị báo khói ở cầu thang và phòng ngủ, để điện thoại cạnh giường và dặn hàng xóm biết nhà có người cần hỗ trợ.
