Quy tắc 90 giây là yêu cầu của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA): nhà sản xuất phải chứng minh toàn bộ hành khách và tổ bay ra khỏi máy bay trong 90 giây, chỉ dùng một nửa số cửa thoát hiểm. Con số đó chỉ đạt được khi mọi người bỏ hành lý lại, nghe lệnh tiếp viên và ra cửa gần nhất còn dùng được. Khi có lệnh sơ tán thật, ta có rất ít thời gian; mỗi chiếc vali kéo ra lối đi là lấy bớt thời gian của người phía sau.
Quy tắc 90 giây từ đâu mà có
Từ thập niên 1960, FAA đưa vào quy định chứng nhận máy bay chở khách một bài kiểm tra sơ tán: một máy bay đầy khách (người tình nguyện), ánh sáng yếu như ban đêm, lối đi có vật cản như hành lý vương vãi, và chỉ một nửa số cửa được mở. Mọi người phải ra hết qua máng trượt trong 90 giây. Châu Âu và nhiều nước khác áp dụng chuẩn tương tự.
Vì sao là 90 giây? Các nghiên cứu về cháy máy bay cho thấy khi lửa từ nhiên liệu bên ngoài lan vào, khoang khách có thể trở nên không sống được trong vài phút do khói và nhiệt. Khoảng thời gian thoát ra phải ngắn hơn khoảng đó.
Cần hiểu đúng: 90 giây là điều kiện thiết kế khi kiểm tra, không phải lời hứa. Trong tai nạn thật, có người bị thương, có cửa bị kẹt, khói dày, người hoảng loạn. Mọi giây ta lãng phí đều trừ vào biên an toàn đó.
Hành lý: thói quen nguy hiểm nhất
Trong nhiều vụ sơ tán thật, video quay lại cảnh hành khách kéo vali xuống máng trượt. Hậu quả:
- Người đứng lại mở ngăn hành lý làm tắc cả lối đi phía sau.
- Vali trên lối đi thành chướng ngại cho người trong khói.
- Vali nặng, góc cứng có thể làm rách máng trượt hơi hoặc va vào người đang trượt phía dưới.
- Hai tay cầm đồ thì không bám được, không đỡ được trẻ con.
Vụ máy bay va chạm và cháy tại sân bay Haneda (Tokyo) ngày 2/1/2024 là ví dụ được nhắc nhiều: toàn bộ 379 người trên máy bay chở khách thoát ra được dù chỉ một số ít cửa sử dụng được. Giới hàng không ghi nhận vai trò của tổ bay và việc hành khách làm theo lệnh, không mang hành lý. Ngược lại, trong một số vụ cháy khác, việc hành khách mang hành lý ra cửa đã bị đặt câu hỏi trong quá trình điều tra.
Giấy tờ, ví, điện thoại: để trong túi áo hoặc túi đeo người trong suốt chuyến bay. Thứ gì ở ngăn trên đầu thì coi như đã mất khi có lệnh sơ tán.
Chuẩn bị trong 2 phút khi vừa ngồi xuống
- Đếm số hàng ghế tới cửa thoát hiểm gần nhất, cả phía trước lẫn phía sau. Cửa gần nhất có thể nằm sau lưng. Khi khoang đầy khói, ta sẽ phải lần tay trên lưng ghế mà đếm.
- Đọc tấm thẻ hướng dẫn an toàn trong túi ghế. Mỗi loại máy bay có cửa, máng trượt và áo phao khác nhau.
- Nghe phần hướng dẫn của tiếp viên, kể cả khi đã bay nhiều lần.
- Thắt dây an toàn thấp và chặt ngang hông, và biết cách mở khoá — dây máy bay mở bằng cách lật khoá lên, không phải bấm nút như ô tô.
- Đi giày kín khi cất cánh và hạ cánh. Giày cao gót phải cởi ra khi trượt máng.
Người trong ngành hay nhắc khoảng "3 phút sau khi cất cánh, 8 phút trước khi hạ cánh" là giai đoạn phần lớn sự cố xảy ra. Đó là lúc không ngủ, không tháo giày, không đeo tai nghe chống ồn kín tai.
Khi có lệnh sơ tán
- Nghe và làm theo lệnh tiếp viên. Họ được huấn luyện để biết cửa nào an toàn, cửa nào có lửa bên ngoài.
- Tháo dây, đứng dậy, bỏ hết hành lý.
- Đi về cửa gần nhất còn dùng được. Nếu có khói, cúi thấp, đếm hàng ghế bằng tay. Lối đi trên sàn có dải đèn hoặc dải phát quang dẫn tới cửa.
- Tới cửa thì nhảy lên máng trượt, đừng ngồi xuống mép cửa: ngồi làm chậm cả hàng người. Hai tay khoanh trước ngực hoặc đưa ra trước, chân duỗi thẳng.
- Xuống tới đất thì chạy ra xa máy bay, theo hướng nhân viên mặt đất chỉ, không đứng dưới chân máng, không quay lại.
Hạ cánh trên mặt nước
Mặc áo phao theo hướng dẫn nhưng chỉ thổi phồng khi đã ra tới cửa. Thổi phồng trong khoang thì khi nước tràn vào, áo phao đẩy người lên trần, không lặn ra cửa được. Một số cửa có máng trượt kiêm phao bè.
Tư thế chống va đập
Khi tiếp viên hô lệnh chuẩn bị va chạm, làm theo tư thế trên thẻ hướng dẫn: thường là cúi người về phía trước, đầu tì vào lưng ghế trước hoặc gập xuống sát gối, hai tay bảo vệ đầu, bàn chân đặt phẳng trên sàn, lùi về sau một chút. Tư thế này giảm chuyển động văng của đầu và giảm chấn thương chân, để khi máy bay dừng ta còn đứng dậy và đi được.
Lời đồn "tư thế chống va đập là để giữ răng nhận dạng" là sai. Mục đích của nó là giúp người sống sót đứng dậy thoát ra.
Những điều nên biết thêm
| Hiểu lầm | Sự thật |
|---|---|
| Tai nạn máy bay thì không ai sống | Phần lớn các vụ tai nạn máy bay chở khách có người sống sót; nhiều vụ toàn bộ hành khách thoát ra được |
| Ngồi ở đâu cũng như nhau | Ngồi gần cửa thoát hiểm giúp ra nhanh hơn; quan trọng hơn là biết cửa gần nhất ở đâu, cả trước lẫn sau |
| Mang túi xách nhỏ thì không sao | Mọi thứ cầm trên tay đều làm chậm mình và người sau |
| Ngồi hàng ghế cạnh cửa thoát hiểm chỉ để rộng chân | Người ngồi hàng này có thể phải mở cửa thoát hiểm theo lệnh tiếp viên; nếu không làm được thì nên đổi chỗ |
Việc làm được ngay
- Lần bay tới: đếm hàng ghế tới cửa thoát hiểm phía trước và phía sau, đọc thẻ an toàn, nói cho người đi cùng biết.
- Để giấy tờ, điện thoại, thuốc cần thiết trong túi đeo người, không để trong hành lý ngăn trên.
- Đi giày kín, mặc quần áo vải tự nhiên khi bay nếu có thể; tránh giày cao gót, dép tông trong lúc cất, hạ cánh.
- Bay cùng trẻ nhỏ: giải thích trước với con rằng nếu có chuyện, cả nhà bỏ đồ lại và đi theo cô tiếp viên.
- Ngồi hàng cạnh cửa thoát hiểm thì nghe kỹ hướng dẫn của tiếp viên về cách mở cửa và trách nhiệm của mình.
Câu hỏi thường gặp
Quy tắc 90 giây khi sơ tán máy bay là gì?
Đó là yêu cầu chứng nhận của FAA: nhà sản xuất phải chứng minh toàn bộ người trên máy bay đầy khách ra hết trong 90 giây, chỉ dùng một nửa số cửa và trong điều kiện ánh sáng yếu. Đây là chuẩn thiết kế, không phải lời hứa trong tai nạn thật.
Vì sao khi sơ tán máy bay phải bỏ hành lý?
Lấy hành lý làm tắc lối đi, chậm cả dòng người phía sau, và vali có thể làm hỏng máng trượt hoặc va vào người khác. Trong khói, mỗi giây đều quý. Giấy tờ quan trọng nên để sẵn trong túi đeo người.
Có nên thổi phồng áo phao trong máy bay không?
Không. Chỉ thổi phồng khi đã ra tới cửa máy bay. Thổi phồng trong khoang thì khi nước tràn vào, áo phao đẩy người lên trần và rất khó ra được cửa.
Ngồi ghế nào trên máy bay thì dễ thoát hiểm?
Ghế gần cửa thoát hiểm giúp ra nhanh hơn, nhưng quan trọng hơn là biết cửa gần nhất ở đâu, cả phía trước lẫn phía sau, và đếm số hàng ghế tới đó. Khi khoang đầy khói, đếm bằng tay trên lưng ghế là cách tìm cửa.
Tư thế chống va đập trên máy bay để làm gì?
Tư thế cúi người, tay bảo vệ đầu, chân đặt phẳng trên sàn giúp giảm chấn thương đầu và chân khi va chạm. Nhờ vậy người ta còn tỉnh táo và đứng dậy được để thoát ra khi máy bay dừng.
