Đêm 11 rạng sáng 12/6/1962, ba tù nhân Frank Morris, John Anglin và Clarence Anglin rời phòng giam ở nhà tù đảo Alcatraz, để lại trên giường những chiếc đầu giả, leo lên mái, xuống bờ và thả mình ra vịnh San Francisco trên một chiếc bè tự làm từ áo mưa. Từ đó không ai thấy họ nữa. FBI khép hồ sơ năm 1979 với kết luận nhiều khả năng họ đã chết đuối, nhưng không tìm thấy thi thể; Cục Thống chế Mỹ vẫn để hồ sơ mở. Đây là cuộc vượt ngục nổi tiếng nhất thế kỷ 20 chính vì cái kết không ai biết.
"Hòn đảo không ai thoát"
Alcatraz là một hòn đảo đá nhỏ giữa vịnh San Francisco. Từ năm 1934 tới 1963, đây là nhà tù liên bang an ninh tối đa của Mỹ, nơi giam những tù nhân bị coi là nguy hiểm hoặc hay gây rối ở các nhà tù khác. Mỗi người một phòng giam, điểm danh nhiều lần mỗi ngày, cai ngục đông so với số tù.
Thứ canh giữ chắc nhất là chính vịnh biển: nước lạnh quanh năm, dòng chảy thuỷ triều mạnh, bờ gần nhất cách hơn một cây số. Theo FBI, trong gần ba mươi năm hoạt động có 36 người tham gia 14 lần vượt ngục; phần lớn bị bắt lại hoặc chết. Ba người năm 1962 là trường hợp duy nhất mà kết cục chưa rõ.
Bốn người, nhiều tháng chuẩn bị
Frank Morris là người được đánh giá rất thông minh, từng vượt ngục ở nơi khác. Anh em John và Clarence Anglin xuất thân từ một gia đình nông dân ở Georgia, đã cùng ngồi tù nhiều nơi. Người thứ tư, Allen West, ở phòng giam gần đó và tham gia kế hoạch.
Theo hồ sơ điều tra của FBI và lời khai của West sau này, trong nhiều tháng họ:
- Nới rộng lỗ thông gió phía sau bồn rửa trong phòng giam, che lại bằng tấm bìa sơn giả.
- Làm những chiếc đầu giả bằng bột giấy, sơn màu da, gắn tóc thật xin được từ tiệm cắt tóc của nhà tù, đặt trên giường để qua mặt các lượt điểm danh ban đêm.
- Dùng khoảng hành lang kỹ thuật phía sau dãy phòng giam và khu trên nóc dãy giam làm "xưởng" bí mật.
- Khâu hơn năm chục chiếc áo mưa thành một chiếc bè và mấy chiếc áo phao.
Đêm 11/6/1962
Đêm ấy, Morris và anh em Anglin chui qua lỗ thông gió vào hành lang kỹ thuật, leo lên nóc dãy giam, ra mái qua ống thông gió, rồi trèo xuống mặt đất, đi tới bờ đảo phía đông bắc. West không ra được kịp vì lỗ thông gió của anh chưa mở xong; khi anh ra được thì ba người kia đã đi. Anh quay về phòng.
Sáng hôm sau, lượt điểm danh phát hiện những chiếc đầu giả. Cuộc truy lùng lớn nhất trong lịch sử nhà tù bắt đầu, với tàu tuần tra, trực thăng và người tìm kiếm dọc bờ vịnh.
Những gì được tìm thấy — và không được tìm thấy
| Tìm thấy | Không tìm thấy |
|---|---|
| Mảnh bè và mái chèo tự làm dạt vào bờ đảo Angel | Thi thể của ba người |
| Một túi nhựa chứa ảnh và địa chỉ người thân của anh em Anglin | Bằng chứng đáng tin rằng họ lên bờ |
| Những chiếc đầu giả, dụng cụ trong phòng giam | Bất kỳ vụ trộm xe, quần áo nào ở bờ vịnh đêm ấy liên quan tới họ |
FBI điều tra 17 năm và khép hồ sơ năm 1979: nước lạnh, dòng chảy mạnh, không có tiền, không có người đón — nhiều khả năng ba người đã chết dưới vịnh. Cục Thống chế Mỹ, cơ quan phụ trách truy bắt tù vượt ngục liên bang, vẫn giữ hồ sơ mở và từng công bố hình mô phỏng ba người khi về già.
Những năm sau, có những bức thư, bức ảnh được cho là bằng chứng họ còn sống, và có nghiên cứu mô phỏng dòng chảy cho rằng nếu xuất phát đúng giờ, bè có thể đã dạt tới gần cầu Cổng Vàng. Không bằng chứng nào trong số đó được giới chức xác nhận. Câu trả lời trung thực nhất vẫn là: không ai biết.
Sau cuộc vượt ngục
Nhà tù Alcatraz đóng cửa ngày 21/3/1963, chưa đầy một năm sau. Lý do chính là chi phí: mọi thứ, từ nước ngọt tới thực phẩm, đều phải chở bằng tàu ra đảo, và các toà nhà đã xuống cấp vì hơi nước biển mặn. Cuộc vượt ngục, cùng với những lỗ thông gió mục nát, cho thấy ngay cả "hòn đảo không ai thoát" cũng có kẽ hở.
Sự thật và phim ảnh
Năm 1963, nhà báo J. Campbell Bruce xuất bản cuốn sách về vụ vượt ngục. Năm 1979, phim Escape from Alcatraz (Vượt ngục Alcatraz) do Don Siegel đạo diễn ra mắt, bám khá sát hồ sơ nhưng lược bớt nhiều chi tiết và dựng thêm đối thoại. Phim kết thúc lửng lơ — đúng như hồ sơ.
Câu chuyện hấp dẫn không phải vì kỹ thuật mà vì sự kiên nhẫn: nhiều tháng làm việc trong im lặng, mỗi đêm một chút, dưới mắt cai ngục. Và vì ba người đã chọn đánh đổi tất cả cho một đêm trên vùng nước lạnh mà ai cũng biết là nguy hiểm chết người.
Ghé thăm Alcatraz
Hòn đảo nay thuộc Khu Giải trí Quốc gia Cổng Vàng, do Cơ quan Công viên Quốc gia Mỹ quản lý. Tàu khách chạy từ bến Pier 33 ở San Francisco. Khách được nghe hướng dẫn bằng âm thanh do chính cựu cai ngục và cựu tù kể, đi qua dãy giam, và xem các phòng giam của Morris và anh em Anglin, có bản sao những chiếc đầu giả. Vé thường hết sớm vào mùa cao điểm.
Câu hỏi thường gặp
Ai đã vượt ngục Alcatraz năm 1962?
Ba tù nhân Frank Morris, John Anglin và Clarence Anglin vượt ngục đêm 11 rạng sáng 12/6/1962. Người thứ tư là Allen West tham gia chuẩn bị nhưng không ra khỏi phòng giam kịp và ở lại.
Ba người vượt ngục Alcatraz còn sống không?
Không ai biết. FBI khép hồ sơ năm 1979, cho rằng nhiều khả năng họ chết đuối trong vịnh San Francisco, nhưng không tìm thấy thi thể. Cục Thống chế Mỹ vẫn để hồ sơ mở, và những thư từ, ảnh được cho là bằng chứng họ sống sót chưa được xác nhận.
Họ vượt ngục Alcatraz bằng cách nào?
Theo hồ sơ FBI, họ nới rộng lỗ thông gió sau bồn rửa, đặt đầu giả trên giường, leo qua hành lang kỹ thuật lên mái, xuống bờ đảo và ra vịnh trên chiếc bè khâu từ hơn năm chục áo mưa.
Vì sao nhà tù Alcatraz đóng cửa?
Nhà tù đóng cửa ngày 21/3/1963 chủ yếu vì chi phí vận hành quá cao, mọi thứ phải chở bằng tàu, và các toà nhà xuống cấp vì hơi nước biển. Cuộc vượt ngục năm 1962 cũng làm lộ tình trạng hư hỏng của nhà tù.
Có thể tham quan Alcatraz không?
Có. Đảo do Cơ quan Công viên Quốc gia Mỹ quản lý, tàu khách đi từ bến Pier 33 ở San Francisco. Khách được xem dãy giam, phòng giam của ba người vượt ngục và nghe hướng dẫn âm thanh do cựu cai ngục, cựu tù kể.
